تاب آوری در سیل

جهان سراسر تلاطم و تکاپو و هر لحظه سرشار از رویدادها و اتفاقاتی است که گاهی هولناک و غافلگیرکننده است.
در چنین شرایطی هر لحظه، باید منتظر اتفاقی ناگهانی، غیر منتظره و غیر قابل پیش بینی بود که دانش امروز بشری توان پیش بینی و پیشگیری از وقوع آن ها را ندارد و در برخی موارد تجربیات موفق جامعه جهانی نیز در اختیار است این همانجایی است که رویکرد تاب آوری خود حرفهایی فراوان برای گفتن دارد. و اما بعد، مدیریت سیل عبارتست از مجموع اقدامات یا فرآیندهایی که برای کاهش و تعدیل تأثیرات سیل قبل، حین و بعد از آن صورت میگیرد. مفهوم تاب آوریِ سیل نیز حداقل بر سه اصل توانایی جذب و مقابله، مدیریت، هدایت و سازماندهیِ مجدد و بازتاب تجربیات در تصمیمات و اقدامات آتی بنا می گردد.

بصورت اجمالی میتوان به عناوین پنجگانه ای بشرح ذیل اشاره کرد:

– ظرفیت سازی و برخورداری از امکانات و فضاهای شهری برای جذب و پذیرش مخاطرات سیل (پیش بینی)
‏- تأکید بر مقاومت و تحمل پذیری به منظور جلوگیری از مخاطرات و یا به حداقل رساندن آن
‏- مواجهه موفق و سریع در هنگام رخداد
‏- برگشت به حالت اولیه و بازیابی
‏- ترمیم و بازسازی، استفاده و بازتاب تجربیات در آینده
البته بهبود فرآیند های مشارکتی و اقدام جمعی در تمامی مراحل مورد نظر است.

برای ما گویی سیل، متولیِ سازمانیِ مشخصی ندارد و اغلب هماهنگی بین بخشی سازمانهای متعدد مورد انتظار است که آنهم به دلایل عدیده آسان بدست نمی آید.

سازمانهایی که گاهی مأموریت های ذاتیِ متفاوتی هم دارند به سختی بتوانند آنهم در شرایط بحران از عهده مأموریتی مشترک بر آیند که البته خود این موضوع کار گروهی و اقدام جمعی را بسیار مشکل خواهد ساخت.

ابعاد سازه ای و غیر سازه ای سیل بعنوان یک پدیده طبیعی به سازمانهای متعدد و در مواردی بسیار منفک، دور از هم و گاه متعارض مربوط است که امکان اقدام منسجم وساختارمند را تحت تأثیر منفی خود قرار میدهد.

تاب آوری به مفهوم عام همواره تحت تأثیر عوامل محیطی، اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی و در نهایت مدیریتی است.
تاب آوریِ جوامع و سکونتگاه های انسانی نیز از از این قاعده خارج نیست و آنجا که مخاطرات بر زندگی و زیست جوامع موثر واقع شوند با پدیده ای به نام، فاجعه، روبرو میشویم.

در حقیقت بدکارکردی های سیاسی، زیست محیطی، اجتماعی، آموزشی و اقتصادی و سوء مدیریت است که موجب نا تاب آوری و آسیب پذیری است، به قراری که با اندکی مبالغه بتوان گفت فاجعه همان ناتاب آوری است.

چه در تغییرات اقلیمی و چه در بدکارکردی های اقتصادی و مدیریتی، ناتاب آوری فاجعه است، بخش عمده ای از مخاطرات و تهدیدات خصوصاً در مسائلی چون زلزله و سیل در خطای انسانی، فقدان دانش فنی و سوء مدیریت است.

پیش بینی و شناخت تهدیدات و مخاطرات اجتماعی علم است، عالمانه و معنوی رفتار کردن مطلوب است. تاب آوری همزمان دانش و توسعه مدیریت پیشگیری، قدرت مواجهه و توان بازسازی را تحت حمایت خود دارد.

حتی شناسایی و رصد تهدیدات و مخاطرات اقتصادی و اکولوژیک و غیره نیز به منظور کاهش آسیب پذیری و توسعه تاب آوری میتواند بستر مناسبی حتی برای کارآفرینی و اشتغال باشد.

که صد البته تاب آوری می تواند در ناکارآمدی و نبود پیش بینی های مناسب رویکردی کارساز و پاسخگو باشد تاب آوری همانگونه که در جذب تغییرات و ایجاد تحولات موثر است، آستانه تحمل را افزایش و قدرت سازماندهی و ساماندهی مجدد را توسعه میدهد.

مخاطرات طبیعی برحسب ماهیت خود قابلیت تکراردارند و البته اجتناب ناپذیر هستند. هرسال به هم آنگونه که بهار و تابستان دارد و به هم آنگونه که پاییز و زمستان دارد و چه بسا زلزله و سیل و طوفان هم داشته باشد اما سوال اصلی این است برای مواجهه موفق با این پدیده های طبیعی ممکن چه کرده ایم؟

خواسته و ناخواسته با زلزله وسیل و طوفان، سونامی و آتشفشان و … در همه جای این کره خاکی روبرو هستیم.
طبیعت رفتارهای خود را بروز میدهد و ما جز در مواردی معدود توانایی پیش بینی و پیشگیری از وقوع آنها را نداریم.
البته جای تعجب هم نیست که مخاطرات طبیعی از قبیل سیل و زلزله و … مکرر تکرار شوند اما خطای انسانی و سوء مدیریت مکرر، خارج از انتظار است.

تاب آوری برآیند و دستآورد مدیریت نوین است و سوء مدیریت چیزی جز آسیب و فاجعه به بار نخواهد آورد. در واقع به همان میزان که در سامانه های اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیک از تعقل و تعادل، خردورزی و معنویت دور شویم به همان میزان به آسیب و بحران و فاجعه نزدیک شده ایم، تاب آوری انقلاب خرد ورزی، خلاقیت و چاره جویی و محوریت تمامی برنامه های مقاوم سازی، توانمندی سازی، درمان فردی و جمعی است، تاب آوری مفهومی الزامی در تمامی پروتکل های پیشگیری و مداخلاتی در حوزه های سازه ای و غیرسازه ای، سخت افزاری و نرم افزاری است.

دکتر محمدرضا مقدسی
مدیر و موسس خانه تاب آوری

متن اصلی یادداشت در مجله اینترنتی مددکاران اجتماعی ایران 

راهنمای ایجاد تاب آوری هیجانی

مددکاری اجتماعی حرفه ای ارزشمند، اما پر استرس است. یک بررسی در اواخر سال ۲۰۱۴ از مراکز سلامت و مراقبت اجتماعی نشان داد که اگرچه ۹۷ درصد از ۲۰۰۰ مددکار اجتماعی، استرس متوسط یا زیادی را احساس کرده بودند، اما تنها ۱۶ درصد اذعان داشتند که هیچ گونه آموزشی درباره ی چگونگی مقابله با استرس شغلی دریافت نکرده اند و تقریبا نیمی از آنها (۴۷ درصد) بیان کردند که استرس در محیط کارشان به صورت آشکار مورد بحث قرار نگرفته است.
این اثر یک نسخه ی اصلاح شده از «راهنمای ما به جهت ایجاد تاب آوری هیجانی در مددکاران اجتماعی» است و یکی از منابع اطلاع رسانی مراقبت اجتماعی است، که از امنیت و بهزیستی شغلی حمایت می کند.
ما شما را به استفاده از این اثر برای ساخت «جعبه ی ابزار تاب آوری هیجانی» خودتان با نشان دادن شایستگی هایی که می تواند به شما در مقابله با موقعیت های استرس زا کمک کند، تشویق می کنیم و همچنین شما را ترغیب می کنیم «سبک تفکر»تان را در هنگام وقوع مشکلات یا شکست ها و شناسایی تکنیک های موثر، سازگار کنید. در این کتاب ما به تشویق شما جهت تاب آوری هیجانی تان می پردازیم. این اثر همچنین درباره ی چگونگی دریافت نظارت بیشتر بر خود بحث می کند، بنابراین می تواند به تمرین تخصصی و بهزیستی هیجانی کمک کند.

این کتاب در ۷۶ صفحه و توسط انتشارات روان داد  به قیمت ۲۴۰۰۰۰ ریال  در نوبت چاپ اول در اختیار علاقه مندان است .

مقایسه سبک‌های دلبستگی، تاب‌آوری و سرمایه اجتماعی در همسران شاهد، جانباز و عادی

جنگ یک رویداد اجتماعی پیچیده‌ است که نهادها و زندگی اجتماعی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. هدف این پژوهش مقایسه سبک‌های دلبستگی، تاب‌آوری و سرمایه اجتماعی در همسران شاهد، جانباز و عادی بود.
ابزار و روش‌ها: این پژوهش توصیفی- پیمایشی از نوع مقطعی است که در سال ۱۳۹۵ بین کلیه همسران شاهد، جانباز و عادی شهرستان اردبیل انجام شد. ۱۳۵ نفر (۴۵ نفر در هر گروه) به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسش‌نامه دلبستگی اودنهاون، مقیاس تاب‌آوری کانر و دیویدسون و پرسش‌نامه سرمایه اجتماعی براساس مدل ناهاپیت و گوشال استفاده شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS 16، آزمون مانوا و آزمون تعقیبی LSD تجزیه و تحلیل شدند.
یافته‌ها: بین دلبستگی ایمن (۰٫۱۲۳=F؛ ۰٫۸۸۴=p) و دلبستگی اجتنابی (۲٫۱۳۶=F؛ ۰٫۱۲۲=p) مربوط به سه گروه تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد، اما تفاوت بین نمرات دلبستگی ترسو (۳٫۱۶۴=F؛ ۰٫۰۴۵=p) معنی‌دار بود. همچنین بین سه گروه از لحاظ نمرات تاب‌آوری (۳٫۷۷۰=F؛ ۰٫۰۲۶=p) و سرمایه اجتماعی (۴٫۷۱۵=F؛ ۰٫۰۱۱=p) تفاوت معنی‌داری مشاهده شد.
نتیجه‌گیری: سبک دلبستگی ترسو در همسران جانباز بیشتر از همسران شاهد و عادی است، اما سایر سبک‌های دلبستگی در هر سه گروه یکسان است. همچنین میزان تاب‌آوری و سرمایه اجتماعی بین همسران شاهد، جانباز و عادی متفاوت است؛ به‌طوری که تاب‌آوری همسران عادی از همسران جانباز بیشتر است. همسران شاهد و جانباز نیز نسبت به همسران عادی از سرمایه اجتماعی بیشتری برخوردار هستند.

مقایسه سبک‌های دلبستگی، تاب‌آوری و سرمایه اجتماعی در همسران شاهد، جانباز و عادی؛ مطالعه موردی شهرستان اردبیل

تدوین مدل ساختاری پیش بینی درد مزمن عضلانی ـ اسکلتی از طریق مهارت های مقابله ای، فاجعه آفرینی، ترس، شدت و ناتوانی درد

هــدف پژوهــش حاضــر تدویــن مــدل ســاختاری روابــط بیــن مهارتهــای مقابلــه ای، فاجعه آفرینــی، تــرس از درد بــر ســازگاری درد (شــدت و ناتوانــی درد) در بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن عضلانــی ـ اســکلتی بــود. بیمـار مبتـلا به دردهـای مزمن عضلانی ـ اسـکلتی بـه روش نمونه گیری در دسـترس از میـان مراجعه کنندگان بـه کلینیک ها ۳۱۴ مـواد و روش هـا: Chronicدرد اصفهان و بر اسـاس تشـخیص متخصص درد انتخاب شـدند. این افراد با پاسـخ دادن به شـش پرسـش نامه خودکارآمدی در مقابل درد ( )، تـاب آوری کانـر و دیویدسـون Life-0rientation Questionnaire )، آزمـون جهت گیـری زندگـی ( Pain Self-Efficacy Questionnaire Tampa)، مقیـاس تـرس از حرکت (Pain catastrophizing Scale )، مقیـاس فاجعه آفرینـی درد ( Conner-Davidson Resilience Scale( ) در پژوهـش شـرکت VanKroff Graded Chronic Pain Scale ) و پرسـش نامه درجه بنـدی درد مزمـن ون کـروف ( scale kinesiophobia کردنـد. بـرای تحلیل داده ها از آزمون مدل سـازی معادلات سـاختاری اسـتفاده شـد.

یافته هــا: منابــع مقابلــه ای درد بــر فاجعــه آفرینــی اثــر معکــوس معنــادار، و فاجعــه آفرینــی بــر تــرس از درد و تــرس از درد بــر ســازگاری درد اثــر ). هــم چنیــن از نقــش واســطه ای فاجعــه آفرینــی در رابطــه بیــن منابــع مقابلــه ای و تــرس از درد و نقــش P>0/001مســتقیم معنــاداری داشــت ( واســطه ای تــرس از درد در رابطــه بیــن فاجعه آفرینــی و ســازگاری درد حمایــت شــد.

نتیجه گیــری: نتایــج ایــن پژوهــش نشــان داد کــه مهارت هــای مقابلــه ای درد نقــش محافظتــی در مقابــل فاجعــه آفرینــی، تــرس از درد، شــدت و ناتوانــی درد دارد.

تدوین مدل ساختاری پیش بینی درد مزمن عضلانی ـ اسکلتی از طریق مهارت های مقابله ای، فاجعه آفرینی، ترس، شدت و ناتوانی درد

اثر طرح‌واره‌درمانی بر تاب‌آوری، احساس تنهایی و استقلال عاطفی فرزندان شبه خانواده

فقدان پدر و مادر به هر علتی که باشد بر نحوه رشد کودک تاثیر می‌گذارد. کودک بی‌سرپرست از رابطه عاطفی طبیعی محروم است و الگوهای معمول برای روابط متقابل با دیگران را دریافت نمی‌کند. آمار رو به رشد این افراد و آسیب‌های روان‌شناختی وارد بر آن‌ها قابل چشم‌پوشی نیست، بنابراین هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی طرح‌واره‌درمانی برتاب‌آوری، احساس تنهایی و استقلال عاطفی  فرزندان شبه خانواده است.

روش: طی یک پژوهش نیمه تجربی از نوع پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل ۲۱ نفر از بین فرزندان شبه خانواده کلینیک مددکاری اجتماعی اندیشه نیک، با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند (۱۱ نفر گروه آزمایش و ۱۰ نفر در گروه کنترل). گروه‌ها در ابتدا و انتهای پژوهش از نظر تاب‌آوری، احساس تنهایی و استقلال عاطفی مورد آزمون قرار گرفتند سپس گروه آزمایش به مدت دو ماه (۱۰ جلسه ۶۰ دقیقه ای) تحت طرح‌واره‌درمانی قرار گرفتند.

نتایج: تحلیل مانکوا نشان داد طرح‌واره‌درمانی بر افزایش تاب‌آوری، احساس تنهایی و استقلال عاطفی اثربخش بوده است (p<0.05).

بحث و نتیجه‌گیری: می‌توان از طرح‌واره‌درمانی به عنوان مداخله‌ای مفید که بر تاب‌آوری، احساس تنهایی و استقلال عاطفی فرزندان شبه خانواده اثر دارد سود جست.

اثر طرح‌واره‌درمانی بر تاب‌آوری، احساس تنهایی و استقلال عاطفی فرزندان شبه خانواده

تاب اوری و کارآفرینی اجتماعی

به همت اداره کل امور اجتماعی استانداری ایلام در محل سالن کنفرانس جهاد دانشگاهی ایلام برگزارشد . نقش سازمانهای مردم نهاد در مدیریت بحران و کار آفرینی اجتماعی از اهم موضوعات مورد بحث در این دوره آموزشی بود.

پیامدهای روانشناختی و غیر روانشناختی تاب‌آوری سازمانی: ترغیب‌کننده‌هایی برای حرکت به سمت تاب‌آورشدن سازمان‌ها

تاب‌آوری سازمانی، جزئی از سرمایۀ روانشناختی است و مفهومی است که برای مقابلۀ سازمان با مخاطرات محیطی و موقعیت‌های چالشی مفهوم‌سازی می‌شود. این مفهوم می‌تواند باعث تقویت نگرش‌ها و رفتارهای سازنده شود.

در این راستا هدف این پژوهش، آگاهی مدیران از پیامدهای تاب‌آوری سازمانی است. در این پژوهش از فلسفۀ تفسیری، رویکرد کیفی و روش داده‌بنیاد با رویکرد ظاهرشونده یا گلیزری، استفاده و پیامدهای فردی و غیرفردیِ تاب‌آوری بررسی شد. در این راستا، از طریق روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی با خبرگان صنعت مورد مطالعه، مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته انجام شد. روش تحلیل هم براساس رویکرد کدگذاری گلیزر انجام شد. در پایانِ کدگذاری نظری، با توجه به خانواده‌های کدگذاری گلیزر، از خانوادۀ کدگذاری «پیامدهای پیش‌بینی‌شده» که زیرمجموعۀ خانوادۀ گدکذاری «نتیجه – هدف» است، پیامدهای تاب‌آوری کدگذاری شدند. این پیامدها شامل استحکام‌بخشی نگرش‌ها و رفتارهای سازنده (افزایش حمایت از سازمان، افزایش خوش‌بینی، افزایش سخت‌کوشی، زمینه‌سازی سلامت روان، کمک به بهبود دلبستگی سازمانی، حفظ یا افزایش تخصص پرسنل در سازمان)، حفظ و بهبود توانایی‌های سازمان (تقویت تاب‌آوری، فرصت بیشتر برای کارهای با اولویت بالاتر، افزایش قدرت محصول و تبلیغاتی، بهبود رشد، افزایش آمادگی سازمان، مقاومت بهتر) و ارزش‌آفرینی در سطح کلان جامعه (بهبود در اقتصاد و بهبود در اجتماع) است. نتایج نشان دادند تاب‌آوری سازمانی باعث بهبود در مفاهیم روانشناختی و غیر روانشناختی در سازمان‌ها می‌شود.

پیامدهای روانشناختی و غیر روانشناختی تاب‌آوری سازمانی ترغیب‌کننده‌هایی برای حرکت به سمت تاب‌آورشدن سازمان‌ها

 

کتاب کار تاب آوری

این پست بعدا تکمیل خواهد شد 

نقش بازيگري احساسي بر سلامت روان شناختي و تاب آوري پرستاران

بازیگری احساسی به مدیریت و نحوه بیان احساسات و هیجانها در محیط کار اشاره دارد. هدف اصلی این مطالعه نقش بازیگری احساسی و تاب آوری در سلامت روان پرستاران بود.
روش کار: این مطالعه از نوع توصیفی بود. بر اساس جدول مورگان، ۳۱۲ نفر از پرستاران بیمارستان قمر بنی هاشم و بیمارستان شهید مدنی در شهرستان خوی به روش در دسترس در این پژوهش شرکت کردند. پرستاران سه پرسشنامه شامل آزمون بازیگری احساسی زاف، پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ) و پرسشنامه مقیاس تاب آوری کونر و دیویدسون را تکمیل نمودند. در نهایت، داده‌ها از طریق تحلیل رگرسیون گام به گام تحلیل شدند.
یافته‌ها: بازیگری احساسی سطحی رابطه مثبت و معناداری با نشانه‌های بدنی، اضطراب و بی خوابی، نارساکنش وری اجتماعی و افسردگی داشت (۰۰۱/۰ > P)، در حالیکه رابطه آن با تاب آوری و تجربه کاری منفی و معنادار شد (۰۰۱/۰ > P). این در حالی است که به طور منفی ۲۴ درصد سلامت روان را در پرستاران را تبیین کرد. بازیگری احساسی عمیق، رابطه معنادار و مثبتی با اجزاء سلامت روان، تاب آوری و تجربه کاری داشت. به عبارتی هر چه تجربه کاری افزایش می‌یافت، بازیگری احساسی در محیط کار عمیق‌تر و با افزایش بازیگری عمیق، تاب آوری و سلامت روان هم بیشتر می‌شد.
نتیجه گیری: بازیگری احساسی سطحی که اغلب در پرستاران با سابقه کم دیده شد، موجب ناهماهنگی شناختی و تناقض بین رفتار و عقاید می‌شود. در نتیجه می‌تواند سلامت روان شناختی را کاهش دهد. مکانیسم‌های دفاعی که این اضطرابها را مهار می‌کنند، اگر طولانی مدت مورد استفاده قرار گیرند، موجب فرسودگی شغلی خواهند شد.

نقش بازيگري احساسي بر سلامت روان شناختي و تاب آوري پرستاران

 

 

کمیته تاب آوری خانواده

کمیته تخصصی “تاب آوری خانواده” فعالیت خود را آغاز کرد. 

صبح سه شنبه ۱۴اسفندماه ۹۷  مرکز تاب آوری و انجمن ازدواج و خانواده کشوردرمحل تالار اجتماعات اداره کل بهزیستی استان تهران تفاهمنامه ای را به امضاء رساندند که براساس آن کشور عزیزمان صاحب کمیته تخصصی تاب آوری خانواده خواهد بود.آموزش و پژوهش با تکیه بر توانایی ها و منابع مشترک این دو سازمان مردم نهاد، اهم زمینه های فعالیت متخصصان کمیته تاب آوری خانواده تعیین گردیده است.در این مراسم باشکوه علاوه برمشاور جوان ریاست سازمان بهزیستی کل کشور) و(معاونت امور روانشناختی و مشاوره) مدرسین و مشاورین حوزه خانواده، اساتید محترم دانشگاه و فعالان اجتماعی ، روانشناسان ، مشاوران و مدکاران اجتماعی درعرصه خانواده حضور داشتند.