باشگاه تاب آوری / از خانه تا مدرسه

سارینا سعادتی در یادداشتی برای میگنا در باشگاه تاب آوری نوشت : به نظر میرسد استرس، ناملایمات و چالش با زندگی انسان تنیده شده است. تحقیقات نشان داده است کودکانی که ضربه های روحی بزرگی را تجربه کرده اند می توانند با غلبه بر مشکلات و در بلوغ و بزرگسالی به اعضای بسیار کارآمد و سازنده ای برای جامعه تبدیل شوند.
در مواجه با ناملایمات برخی از کودکان نیز تحت تاثیر اثرات منفی قرار می گیرند در حالی که برخی علی رغم چنین چالش هایی خوب عمل میکنند ، موفقیتی بدست آورده و توانایی عبور از موانعی بزرگتر را نیز پیدا میکنند.
راهکارهای عملی ویژه ای  وجود دارند که معلمان می توانند برای حمایت از کودکان و خانواده ها برای  در آموزش و توسعه تاب آوری استفاده کنند.
برای حمایت معلمان از توسعه تاب آوری تعریف روشنی از تاب آوری و درک عوامل محافظتی و خطر ضروری است میتوان مفهوم تاب آوری را به سه روش بررسی کرد:
روش اول : با شناسایی ویژگی های بچه هایی که در محیط هایی بزرگ شدند که آسیب های مختلفی را تجربه کردند اما همچنان به رشد خود ادامه دادند.
روش دوم: بررسی پاسخ های متفاوتی که هر کودک با توجه به سطح توانایی خود به استرس میدهد.
روش سوم: بررسی عملکرد مثبت کودکانی که آسیب و استرس را پشت سر گذاشتند و به میزان قابل توجهی بهبود یافتند.

کودکانی که مشکلات سلامت روانی را تجربه کردند، از بخش های چالش برانگیز به صورت قوی تر و سازگارتر با تغییرات خود را نشان داده اند اما برخی دیگر اینگونه نبودند 
در روانشناسی افراد تاب آور، افرادی هستند که دارای ویژگی های درونی مانند صبر، خودپذیری، خودکارآمدی و خوش بینی هستند که به آنها امکان عملکرد و موفقیت در مواجه با ناملایمات را میدهد.

معلمان توانمند بخوبی به این نکته توجه دارند که درک  استرس  و تاب آوری  میتواند هم آیند باشد.

استرس به عنوان هرچیزی ( فیزیکی ، احساسی یا هردو) تعریف میشود که سلامتی افراد را تهدید میکند. زمانی که یک فرد استرس مداوم یا شدید و مخربی را تجربه میکند سلامتی بدنی و روانی خود را از دست میدهد 
 افراد ممکن است به روش های مختلف استرس و تاثیرات مخرب آن  را درک کنند، تفسیر کنند و به آن پاسخ بدهند و در نهایت با آن کنار بیایند.
 گاهی نیز تاب آوری به عنوان توانایی و تمایل افراد برای مقابله با استرس و سختی ها و ظرفیت آنها برای برگشتن به حالت قبلی  و حفظ عملکرد های  طبیعی تعریف شده است.
تعاریف متفاوتی از تاب آوری ارائه شده است که آن را نه تنها به عنوان توانایی فرد برای انطباق با تغییر بلکه به نهراسیدن و چه بسا تهور و استقبال از تغییر و یا تجربه پذیری معنا کرده است .

بعد جدید دیگری نیز برای درک تاب آوری معرفی شده است که تاب آوری را به توانایی فرد در استفاده از منابع برای عبور از موانع به نحوی که در بافتار و ساختار فرهنگی هم پذیرفته و معنامند باشد .

ایا افراد چگونه می توانند به  خود را بازسازی و بازیابی کنند یا با تجارب ناملایمات خود سازگار شوند؟  ایا این مهم بستگی به زمینه و ظرفیت آنها برای یافتن و استفاده از منابع در محیط خود و توانایی دسترسی  به عوامل حفاظتی دارد.
شناسایی عوامل خطر و محافظتی که به تاب آوری کودکان کمک میکند می تواند معلمان را در به کار گیری راه های پیشگیری و مداخله ی موثر برای حمایت از کودکان راهنمایی کند که یکی از آن عوامل حمایت در سطح خانواده می باشد که با توجه به ماهیت اجتماعی انسان ها هر بحثی در مورد حمایت از توسعه ی تاب آوری باید جنبه ای از خانواده را در بر بگیرد.
معلمان از موقعیت ممتازی برخوردار هستند که از زندگی خانواده ها آگاه باشند. بنابراین فرصتی بی نظیر برای حمایت و تقویت آنها دارند معلمان باید خانواده ها را به عنوان واحدهایی با نقاط قوت و توانایی ها و چالش های خاص در نظر بگیرند.
مشارکت با خانواده ها برای حمایت از کودکان در آموزش و توسعه  تاب آوری آنها حایز اهمیت است.  

سارینا سعادتی در ادامه این یادداشت نوشته است : برخلاف عوامل محافظتی، عوامل خطر ویژگی هایی هستند که احتمال تاثیر منفی ناملایمات و آسیب را در سازگاری و آسایش کلی کودکان افزایش می دهند.
عوامل خطر و تجربیات منفی شامل قرار گرفتن کودک در معرض آزاری عاطفی ، جسمی ، جنسی ، نداشتن مهارت های اجتماعی ، بی توجهی عاطفی و فیزیکی، تبعیض و نژاد پرستی، تصور ضعیف از خود، مشکلات خانوادگی مانند خشونت خانوادگی ، بیماری روانی یا جسمی والدین و مصرف مواد مخدر یا الکل میشود.
عوامل خطر منجر به کاهش منابع فردی کودک در مواجه با ناملایمات میشود در نتیجه آسیب پذیری کودک بیشتر میشود بنابراین و چون همیشه نقش معلمان و مراقبان در افزایش سازگاری و تاب آوری مکرر مورد توجه قرار میگیرد.

راهکارهای عملی برای معلمان و خانواده:

احساسات کودکان را بپذیرید.
برای کنار هم بودن اعضای خانواده تاکید داشته باشید و مهم تر از همه به بچه ها اجازه بدهید از طریق بازی و خنده کودکی خود را داشته باشند.
نسبت به نیاز های کودک حساس و پاسخگو باشید.
قوانین و انتظارات را برای کودکان واضح توضیح دهید.
برای کودکان یک محیط قابل پیش بینی ایجاد کنید یعنی فضاهایی را به وجود بیاورید که در آن نیازها و حالات عاطفی آنها شناسایی شده و احترام گذاشته شود و با در نظر گرفتن تفاوت هایشان مورد توجه قرار بگیرند.
در مورد خواسته های کودکان، انعطاف پذیر باشید و سلیقه ها و علایق آنها را بشناسید.
به کودکان در تعیین اهداف، تعریف و شناسایی موفقیتشان کمک کنید و زمانی که موفق شدند آنها را تشوق کنید.
مسئولیت پذیری متناسب با سنشان را تشویق کنید.
از کودکان در مراقبت از خود و کسب مهارت های زندگی حمایت کنید.
هرچیزی که باعث افزایش استقلال در آنها میشود را تشویق کنید.
انتخاب های مستقلانه را در آنها را تشویق کنید.



تأثیر آموزش تاب آوری بر دانش آموزان

مهسا عبدالهی

یادگیری تاب آوری و احترام به دیگران، کلید موفقیت در زندگی است. با توجه به این واقعیت که کودکان از والدین خود تقلید می کنند، تاب آوری را می توان از کودکی به راحتی به آنها آموخت.

اگر تاب آوری منجر به پذیرش و درک شود، عدم تاب آوری، مسائل منفی بی شماری را به وجود می آورد. عدم تاب آوری، سهم عمده ای در افزایش آزار و اذیت در کودکان کمتر از نوزده سال دارد.

آموزش تاب آوری یکی از بهترین شیوه هایی است که به افراد کمک می کند تا در کنار هم هماهنگ و پایدار زندگی کنند. آموزش تاب آوری در بسیاری از کشورها، حوزه جدیدی از تمرکز بوده است. این امکان را برای مردم فراهم می کند تا ارزش های صلح و تاب آوری را درک، قدردانی، ارزش گذاری و تمرین کنند. همچنین، به دولت ها، جوامع و مردم کمک می کند تا در صلح و ثبات زندگی کنند.

تاب آوری در آموزش، برای از بین بردن تعارضات و اختلافات بر اساس احترام و درک بسیار مهم است. در سطوح شخصی، خانوادگی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و مذهبی مورد نیاز است. در ادبیات دو اصطلاح را می توان مربوط به تاب آوری یافت: شکیبایی و تاب آوری.

برخی از محققان بین تاب آوری و شکیبایی تمایز قائل می شوند، از تاب آوری برای نگرش های بین فردی یا به عنوان یک فضیلت و از شکیبایی برای توصیف اقدامات مدارا امیز برای اصول اجتماعی و سیاسی استفاده می کنند.

آموزش تاب آوری باید بخشی از رسالت سازمانهای اجتماعی، آموزشی و رسمی باشد که جوامع بشری را می سازد. بعلاوه، خانواده ها و مدارس باید مسئولیت آموزش و تقویت آن را در بین اعضای خود به روشی منطقی و عملی انجام دهند.

در شرایط مدرن، هنگامی که جهان بیشتر متوجه ضرورت توقف تخریب روابط انسانی می شود، هر کشور و هر ملتی برای اطمینان از همزیستی مسالمت آمیز، توسعه در تمام سطوح ساختاری کشور و همچنین روابط بین فردی هر کار ممکنی را انجام می دهد.

بدیهی است که آموزش تاب آوری برای خانواده و همچنین مدارس و جامعه گسترده تر، یک وظیفه است. با این وجود، چگونه باید این وظیفه را درک کرد؟

شاید، بارزترین راه، پیروی از یک سلسله استدلال در این راستا باشد: تاب آوری خوب است، تبعیض بد است، و فرزندان باید توسط والدین و معلمان خود پرورش داده شوند تا به دیگران احترام بگذارند، به ویژه کسانی که از نظر مذهب، نژاد یا فرهنگ با آنها متفاوت هستند. در دوران معاصر، تاب آوری به تمایل فرد برای برقراری رابطه با فرد دیگری با پیشینه فرهنگی و اجتماعی متفاوت اشاره دارد.

واقعیت تاب آوری، زندگی مسالمت آمیز در کنار هم و قدردانی از تفاوت هایی که وجود دارد، می باشد. می توان گفت که بدون تاب آوری، افراد با وابستگی های مختلف از هماهنگی زندگی مشترک به عنوان یک دوست، خویشاوند، شریک یا عضو در خانواده برخوردار نخواهند شد.

تاب آوری صرفاً شناخت و احترام به عقاید و اعمال دیگران نیست، بلکه شناخت و احترام به خود، به عنوان یک فرد و به عنوان عضوی از گروه یا طبقه اجتماعی یا قومی که به آن تعلق دارند، است.

بنابراین، این امر به ویژه در مورد تحمل تفاوت نژادی و جنسیتی نیز وجود دارد که در آن اهداف اغلب افرادی هستند که قومیت یا جنسیت خاص آنها در نظر گرفته می شوند. تاب آوری، احترام، پذیرش و قدردانی از تنوع غنی فرهنگهای جهان ما، شیوه های بیان ما و روشهای انسان بودن است که با دانش، صراحت ارتباطات، و آزادی اندیشه، وجدان و اعتقاد پرورش می یابد.

به عبارت دیگر، تاب آوری، هماهنگی در اختلاف است. این نه تنها یک وظیفه اخلاقی بلکه یک ضرورت سیاسی و قانونی است. بردباری به معنای صبر، بی طرفی و همچنین ذهنیت باز است.

در اوایل کودکی، تاب آوری به معنای رشد آگاهی کودکان در مورد دیگران نسبت به دیگران و توانایی پذیرش ظاهر و رفتار متفاوت از رفتارهای دیگر است. بنابراین، برای آموزش تاب آوری به مردم، این نیاز وجود دارد که بخشی از آموزش رسمی دولتی در مدارس وجود داشته باشد. لذا آموزش تاب آوری یکی از بهترین شیوه هایی است که به افراد کمک می کند تا در کنار هم هماهنگ و پایدار زندگی کنند.

آموزش تاب آوری، صلح، حقوق بشر، عزت، احترام، همکاری، درک، قدردانی و ارزشهای انسانی یکی از اصلی ترین فعالیتهای آموزشی و تعلیمی بسیاری از سیستمهای آموزشی بوده است.

ساخت سیستم‌های آموزشی تاب‌آور در همه‌گیری کووید ۱۹ منتشر شد

کتاب «ساخت سیستم‌های آموزشی تاب‌آور در همه‌گیری کویید ۱۹ » که توصیه‌هایی برای تصمیم‌گیرندگان در سطوح ملی، ملی و آموزش و پرورش است با ترجمه «محمدرضا مقدسی» و «عفت حیدری» توسط انتشارات سخنوران در ۹۸ صفحه و با قیمت ۵۵ هزار تومان، منتشر و روانه بازار شد.

محمدرضا مقدسی روز یکشنبه در گفت وگو با خبرنگار ایرنا گفت: این کتاب گزارشی است که توسط دفتر اروبایی و آسیای مرکزی یونیسف منتشر شده است و در نظر دارد از دولت ها و مقامات فرهنگی و تصمیم گیرندگان دیگر در سطح ملی، دولت های محلی و مدارس بخواهد تا برای بهبود آموزش و عادی سازی شرایط بعد از تعطیلی  گسترده مدارس برای تاب آوری مدارس، آشفتگی ها و مشکلات آموزشی برنامه ریزی کنند.  
وی افزود: هدف این است که سیستم های آموزشی تاب آور در اروپا و آسیای مرکزی بتوانند تأثیرات همه گیری کووید ۱۹  بر یادگیری و تعلیم و تربیت را به حداقل رسانده و آمادگی بیشتری در برابر بحران های احتمالی آتی ایجاد کنند و به بهبود و جامعیت سیستم های  آموزشی برای همۀ دختران و پسران در این مناطق کمک کنند.

این مترجم کرمانشاهی با اشاره به اینکه کرونا منجر به رعایت نشدن عدالت آموزشی در بخش های مختلف جامعه جهانی شده است، اظهار کرد: کودکان خانواده های کم درآمد، فرزندانی که در مناطق روستایی با زیرساخت های فقیرانه زندگی می کنند، کودکانی از اقلیت های قومی و زبانی، کودکان معلول، مهاجر و پناهنده، کودکانی که با مشکلات قانونی دست و پنجه نرم می‌کنند و کودکان و جوانانی که در شرایط دشوار یا خانواده های آشفته زندگی می‌کنند، با موانع و دشواری های بسیاری برای شرکت در امر آموزش و یادگیری مواجه هستند.  این کودکان بیشتر از همسالان خود با پیامدهای فراوانی از جمله آموزش با کیفیت پایین و پیامدهای اجتماعی روبرو می‌شوند که برنامه ریزی برای آنها اجتناب ناپذیر است.
مقدسی در مورد بخش‌های مختلف این کتاب هم یادآور شد: ملاحظاتی برای برنامه ریزی در زمان نبود قطعیت،  ملاحظاتی برای تضمین دسترسی به آموزش، برای همۀ کودکان و نوجوانان،  ملاحظاتی برای تضمین آموزش جامع و کیفی برای همۀ کودکان و نوجوانان،  ملاحظاتی برای تضمین بهزیستی همۀ کودکان، نوجوانان، معلمان و والدین و ملاحظاتی برای مدارس ایمن برای کودکان و نوجوانان، پنج فصل این کتاب است.

توسعه تاب آوری در مدارس ،کودکان و خانواده

انتشارات سخنوران کتاب «تاب‌آوری در مدارس» اثر «بام ماراس»، ترجمه «محمدرضا مقدسی» و «عفت حیدری» را که شامل دستورالعمل‌هایی برای تاب‌آوری در مدارس، کودکان و خانواده‌هاست را با قیمت ۵۵ هزار تومان منتشر و روانه بازار کرد.

این کتاب در نظر دارد تا ابزارها و الگوهای مفیدی برای مدارس فراهم کند و فرایند و دیدگاه آنها را نسبت به تاب آوری و بهباشی دانش آموزان بهبود دهد که مبتنی بر مطالعات متعددی در حوزه تاب آوری است و کمک می‌کند مدارس در رسیدگی به تاب آوری کودکان و جوانان خودکفایی روز افزونی داشته باشند و برای این منظور مجموعه ای کارآمد از ابزارها و روشهای مختلف ارایه می‌کند.

برای مشاوران و روانشناسان برگزارشد

کارگاه آموزشی تاب آوری از سری دوره های توانمند سازی مشاوران آموزش و پرورش برگزار شد. توسعه تاب آوری دانش آموزان اصلی ترین هدف این دوره آموزشی تعیین گردیده بودresiliency-workshop-iran-3دراین کارگاه روانشناسان ومشاوران تمامی آموزشگاههای ناحیه دو کرمانشاه حضور داشتند .

رابطه شيوه هاي فرزندپروري و تاب آوري با شادکامي دانش آموزان

شيوه فرزندپروري، عاملي تعيين کننده و اثرگذار است که نقش مهمي را در آسيب شناسي رواني و رشد کودکان ايفا مي کند و کيفيت رابطه والد-کودک اثر معناداري روي عزت نفس، شادکامي و بهزيستي افراد دارد.
هدف: هدف اين پژوهش، تعيين رابطه بين شيوه هاي فرزندپروري با تاب آوري و شادکامي دانش آموزان بود.
روش: روش پژوهش حاضر همبستگي بود. جامعه آماري پژوهش شامل کليه دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه شهرستان اسلام شهر بود که در سال تحصيلي ۱۳۹۱-۱۳۹۲ مشغول به تحصيل بودند. نمونه نهايي پژوهش ۳۸۶ نفر از دانش آموزان بود (۱۹۳ دختر، ۱۹۳ پسر) که به روش نمونه گيري خوشه اي چندمرحله اي انتخاب شدند. به منظور گردآوري داده ها از پرسش نامه هاي فرزندپروري بامريند، مقياس تاب آوري کانر و ديويدسون و آزمون شادکامي آکسفورد استفاده شد. تجزيه و تحليل داده هاي پژوهش نيز با استفاده از آزمون همبستگي پيرسون و تحليل رگرسيون انجام شد.
يافته ها: نتايج پژوهش نشان داد که بين شيوه فرزندپروري استبدادي والدين با شادکامي و تاب آوري دانش آموزان رابطه منفي و معنادار وجود دارد. همچنين بين شيوه فرزندپروري آزاد منشانه با شادکامي فرزندان رابطه مثبت و معنادار وجود داشت، ولي شيوه فرزندپروري آزادمنشانه با تاب آوري رابطه معنادار نداشت. همچنين بين شيوه فرزندپروري مقتدرانه با شادکامي و تاب آوري دانش آموزان رابطه معنادار وجود داشت.
نتيجه گيري: در مجموع، نتايج تحقيق نشان داد که شيوه فرزندپروري استبدادي به طور منفي شادکامي و تاب آوري را در دانش آموزان پيش بيني مي کند. همچنين شيوه فرزندپروري آزاد منشانه و مقتدرانه مي تواند به طور مثبت شادکامي را در دانش آموزان تبيين کند. ولي شيوه فرزندپروري مقتدرانه به طور قوي تري مي تواند شادکامي و تاب آوري را در دانش آموزان پيش بيني کند.

رابطه شيوه هاي فرزندپروري و تاب آوري با شادکامي دانش آموزان

کارگاه آموزشی تاب آوری ( قروه)

به گزارش روابط عمومی مدیریت آموزش وپرورش شهرستان قروه، گرد همایی ماهانه مشاوران مدارس برگزارشد.این گردهمایی با توجه به اهمیت پیشگری از آسیب های اجتماعی وبه پیشنهاد کارشناس مشاوره کارگاه ۴ساعته با محوریت کلیات ومبانی تاب آوری روانشناختی با حضورمدیریت آموزش وپرورش برگزارشد.

دراین کارگاه محمد رضا مقدسی پژوهشگر ومدرس تاب آوری مطالبی را دراین زمینه عنوان نمودند.

tabavariمنبع : http://cms.medu.ir/5820/index.php