تاب آوری خانواده

پاسخ مثبت خانواده به مشکلات را تاب آوری خانواده گویند

پاسخ مثبت خانواده به مشکلات و مسیری که یک خانواده در مواجه با مشکلات و نگرانی هایی که در طول زمان طی می‌کند را تاب‌آوری خانواده نامید.

تاب آوری خانواده همچنین میتواند الگوی رفتاری ویژه ای باشد که خانواده تحت شرایط پرتنش بروز میدهد.

تاب آوری خانواده به روند انطباق و سازگاری در خانواده به عنوان یک واحد کاربردی اطلاق می شود.

منشا اصلی مفهوم تاب آوری خانواده به روایتی از کودکان و نحوه ی عملکرد آنها در مواجهه با تجربیات زندگی بوده است.مفهوم تاب آوری خانواده در این مسیر از تعاریف متفاوت, تحقیقات , کاربردها و تفاسیر بالینی تکامل یافته است.

بنابراین بسیار طبیعی است که درحیطه تاب آوری خانواده موضوعات مختلفی برای مشاوران  ، روانشناسان و خانواده درمانگران و دیگر افراد متخصص در این زمینه حائز اهمیت باشد.

به نظر میرسد در طول زمان ابتدا خانواده به عنوان بستری برای تاب آوری فردی مطرح شد  و در نهایت به ارتباط خانواده با تاب آوری اجتماعی تغییرجهت داده است.

اگر چه عملکرد حمایتی خانواده درواقع سیستمی است برای  توسعه و تقویت تاب آوری اعضای  آن بشمار میرود   با این حال میتوان خانواده را بمثابه چاقوی دولبه ای در نظر گرفت که در تاب آوری و آسیب پذیری اعضای خود هم میتواند موثر باشد  .

تاب آوری خانواده شامل تحقیق بر روی بحران ها و استرس هاست .برای مثال میتوان به تعاملات و حمایت اعضای خانواده از یکدیگر و مهارت های مورد نیاز برای تطبیق با نگرانی ها و نقش جامعه  در سازگاری هر چه بهتر و بیشتر خانواده را عنوان کرد.

تاب آوری خانواده همچنین میتواند توانایی پایداری و عبور از شرایط دشوار با تامل و تدبیر باشد .

تاب آوری خانواده را میتوان “روندی فعال و مثبت از پایداری , خود سازی و رشد در بحران دانست که بر این اساس خانواده تاب آور با توجه به شرایط  و شدت مخاطرات ،  قدرت صدمه و میزان وخامت اوضاع  و برخورداری از تمامی ظرفیت ها و منابع حمایتی  میتواند به روشی خاص واکنش مثبت نشان دهد .

تاب آوری چیزی فراتر از برگشت پذیری است  تاب آوری به معنای انعطاف پذیری و متضاد شکنندگی است همان طور که سکون متضاد حرکت است.

 مطالعات تاب آوری خانواده از سال ۱۹۳۰ از تاب آوری فردی به سمت تاب آوری خانواده پیش رفته است و خانواده را منبعی از توانایی و تاب آوری معرفی کرده است .

دستاوردهای پژوهشی دراین امر پیشرفتی در شناخت ساختار و رفتار خانواده محسوب می شود که تنها با تمرکز بر فردیت اعضا حاصل نمیگردد. تامل در تاب اوری خانواده بر ما آشکار میسازد که اغلب  خانواده ها حتی در بهترین شرایط هم  حداقل با سه نوع مشکل مواجه میشوند که عبارتند از :

تعییر در رتبه اجتماعی

جدل و نزاع  در نقش های خانوادگی

و ترک ، طلاق و یا مرگ یکی از اعضاء خانواده

که بایستی  از حداقل تاب آوری  و قدرت عبور موفق از این فراز و فرود برخوردار باشند .


تاب آوری خانواده چیست ؟

تاب آوری خانواده مسیری است که در مواجهه با استرس ها و انطباق پذیری طی می شود که باید هم در زمان حال و هم در طول زمان مورد بررسی قرار گیرد.

تاب آوری خانواده ارکان، ابعاد، منابع و موانع خانواده در مواجه با مشکلات را مورد مطالعه قرار میدهد.

پاسخ مثبت خانواده را به مشکلات تاب آوری خانواده میگویند
این تعریف بر مبنای چند نکته مهم است که باید مورد توجه قرار بگیرد: ابتدا باید دانست که تاب آوری، ساختاری ثابت و یا برچسب نیست که بتوان آن را بر روی برخی خانواده ها اعمال کرد و روی برخی نه.

نکته اول: تاب آوری مسیری منحصر به فرد است که خانواده ها ممکن است در مواجهه با عامل استرس زا از آن عبور کنند.
نکته دوم: آن است که تاب آوری باید هم در زمان حال و هم در طول یک مدت زمان معین بررسی شود چرا که برخی عوامل ابتدا حمایت کننده و موثر واقع می شوند اما در طولانی مدت ممکن است خانواده را در معرض خطرقرار دهند.
نکته سوم: آن است که بدانیم شکل ظاهری تاب آوری با نحوه بررسی آن در شریط استرس زا با هم تفاوت دارند.

برای مثال انطباق پذیری مثبت با بحران کشاورزی و در پی آن از دست دادن شغل و درآمد احتمالا نیازمند مهارت والدین در حمایت از فرزندان است. به طور کل این تعریف اهمیت فاکتور های خطر و عوامل حمایتی را که در هر خانواده منحصر به خود است بیان میکند؛ در پاسخ به عامل استرس زا و به وجود آمدن مسیر های تاب آوری عناصر فردی و موقعیتی نقش اساسی ایفا می کنند.

تاب آوری خانواده از حفظ عملکردهای اصلی خانواده و توانایی ترمیم و بازسازی در صورت بروز سانحه و فراتر از آن از رشد و توسعه خانواده میگوید. در این روند ظرفیت های سه گانه جذب یا کنارآمدن، سازگاری یا انطباق و تغییر یا تحول در کنار مجموعه ای عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، تربیتی و ژنتیکی مد نظر قرار میگیرد.

همچنین پژوهش در پایداری و توسعه خانواده وبهباشی اجتماعی و روانی در شرایط بحرانی و غیر از آن هم به تاب آوری خانواده مربوط است.

بر این اساس روابط زوجین با یکدیگر، فرزند پروری، مدیریت روابط در خانواده به مثابه یک سازمان و پژوهش در اتمسفر زناشویی، هیجانی و تربیتی در گسره تاب اوری خانواده موضوعیت یافته اند.

هنگامیکه از تاب آوری گفته میشود صحبت از ظرفیتی به میان می آید که همه خانواده در سراسر گیتی از آن برخوردار هستند با این حال چالش اصلی شیوه توسعه و تقویت آن کماکان هسته مرکزی مطالعات حوزه تاب آوری خانواده هاست.

اکولوژی انسانی، فرهنگ، دسترسی به منابع و زیر ساخت های آموزشی و بهداشتی، رفاه و برخورداری، تغذیه، ژنتیک و اپی ژنتیک، محیط زیست، معنویت و … عوامل پرشمار دیگری می تواند در مباحث پر دامنه تاب آوری خانواده مورد توجه قرار بگیرد.

همچنین تغیییرات اقلیم، نیازهای ویژه، ناتوانی های جسمی و معلولیت، تصادفات، وقایع طبیعی، مهاجرت و جنگ، آوراگی و پناهندگی، بیماریهای سخت درمان و مرگ عزیزان و چگونگی مقابله خانواده ها با مسایلی از این دست همیشه از جایگاه خاصی در تاب آوری خانواده برخوردار بوده اند.

تاب آوری خانواده علاوه بر علوم سلامت از ظرفیت های روانشناسی، مشاوره،مددکاری،کوچینگ و منتورینگ به یقین برخوردار است.

منبع : میگنا