نقش سرایت هیجانی در تابآوری
نقش سرایت هیجانی در تابآوری زمانی آشکار میشود که هیجانات مثبت رهبران به دیگران منتقل شده، فضای روانی گروه آرامتر شده و توان جمعی برای مواجهه با بحران تقویت میشود.
Emotional Contagion (سرایت هیجانی) به فرایندی روانشناختی گفته میشود که در آن احساسات و حالات هیجانی یک فرد به افراد دیگر منتقل میشود و آنها بهطور ناخودآگاه همان هیجان را تجربه میکنند.
در این فرایند افراد معمولاً حالات چهره، لحن صدا، حرکات بدن و رفتارهای هیجانی دیگران را بهطور خودکار تقلید میکنند و همین تقلید باعث میشود همان احساس در آنها شکل بگیرد.
به بیان دکتر محمدرضا مقدسی، مدیر و مؤسس خانه تابآوری، سرایت هیجانی مثبت زمانی شکل میگیرد که آرامش، امید و اعتماد رهبران به دیگران منتقل شود. این احساسات بهتدریج در میان افراد گسترش مییابد و فضای روانی گروه را آرامتر میکند. در چنین شرایطی همکاری بیشتر میشود، تصمیمها منطقیتر گرفته میشود و توان تابآوری جمعی در برابر بحران تقویت میگردد.
در شرایط بحران، هیجانات افراد بهسرعت در میان اعضای یک گروه یا جامعه منتشر میشود. این پدیده که در روانشناسی با عنوان «سرایت هیجانی» (Emotional Contagion) شناخته میشود، نقش مهمی در شکلگیری رفتارهای جمعی و واکنشهای سازمانی دارد.
سرایت هیجانی به فرایندی گفته میشود که طی آن افراد بهصورت ناخودآگاه احساسات، حالات چهره، لحن صدا و رفتارهای هیجانی دیگران را تقلید میکنند و در نتیجه همان احساسات را تجربه میکنند. در شرایط عادی این فرایند ممکن است تأثیر محدودی داشته باشد، اما در بحران به دلیل افزایش فشار روانی، عدم قطعیت و حساسیت محیط، شدت آن بیشتر میشود و میتواند بهطور مستقیم بر تابآوری فردی و سازمانی و همچنین بر کیفیت مدیریت بحران اثر بگذارد.
یکی از مهمترین ویژگیهای بحران، ایجاد احساساتی مانند ترس، اضطراب، ناامنی و سردرگمی است. هنگامی که این هیجانات در میان افراد یک گروه شکل میگیرد، بهسرعت به دیگران منتقل میشود. برای مثال، اگر در یک سازمان شایعهای درباره یک خطر جدی یا شکستی قریبالوقوع منتشر شود و برخی کارکنان دچار اضطراب و نگرانی شوند، این احساسات میتواند به سایر کارکنان نیز منتقل شود.
در چنین شرایطی حتی افرادی که در ابتدا آرام بودهاند نیز ممکن است بهتدریج دچار نگرانی شوند.
این فرایند نشان میدهد که هیجانات منفی در بحران میتوانند مانند یک موج در میان افراد گسترش پیدا کنند.
سرایت هیجانی میتواند تأثیر مستقیم بر تابآوری داشته باشد.
هنگامی که هیجانات منفی در یک گروه گسترش پیدا میکند، توانایی افراد برای تصمیمگیری منطقی، تمرکز و حفظ امید کاهش مییابد.
در چنین وضعیتی احتمال بروز رفتارهای عجولانه، قضاوتهای نادرست و واکنشهای هیجانی افزایش مییابد.
بنابراین سرایت هیجانی منفی میتواند تابآوری فردی و جمعی را تضعیف کند و روند مدیریت بحران را دشوارتر سازد.
از سوی دیگر این پدیده یعنی سرایت هیجانی همیشه پیامد منفی ندارد. همانطور که هیجانات منفی میتوانند منتقل شوند، هیجانات مثبت نیز قابل انتقال هستند. در شرایط بحران، اگر رهبران و مدیران بتوانند آرامش، اعتماد و امید را در رفتار و گفتار خود نشان دهند، این احساسات بهتدریج به سایر افراد منتقل میشود.
در چنین حالتی فضای روانی گروه تغییر میکند و افراد احساس میکنند که وضعیت قابل کنترل است.
این نوع سرایت هیجانی مثبت میتواند باعث تقویت تابآوری شود و افراد را برای همکاری، حل مسئله و ادامه فعالیتها آماده کند.
مدیران و رهبران سازمانها معمولاً بهعنوان منبع اصلی اطلاعات و الگوی رفتاری برای دیگران شناخته میشوند. به همین دلیل حالات هیجانی آنها بیش از دیگران بر محیط اثر میگذارد. اگر یک مدیر در شرایط بحرانی دچار آشفتگی، خشم یا ناامیدی شود، این احساسات به سرعت در میان کارکنان پخش میشود و فضای سازمان را متشنج میکند. در مقابل، اگر مدیر بتواند با آرامش، اعتمادبهنفس و شفافیت صحبت کند، کارکنان نیز احساس امنیت بیشتری خواهند داشت. به همین دلیل مدیریت هیجانات رهبران یکی از عوامل کلیدی در مدیریت موفق بحران محسوب میشود.
سرایت هیجانی همچنین بر فرایند تصمیمگیری در بحران تأثیر میگذارد. در بحرانها تصمیمها باید سریع، دقیق و بر اساس اطلاعات موجود اتخاذ شوند. اما زمانی که هیجانات منفی در یک گروه گسترش پیدا میکند، تفکر منطقی کاهش مییابد و افراد بیشتر تحت تأثیر احساسات خود عمل میکنند. در چنین شرایطی ممکن است اطلاعات نادرست سریعتر پخش شود، شایعات تقویت و حتی تصمیمات غیرکارآمد و نامناسب اتخاذ شود. بنابراین کنترل فضای هیجانی گروه برای حفظ کیفیت تصمیمگیری بسیار ضروری است.
از منظر اجتماعی نیز سرایت هیجانی میتواند رفتارهای جمعی را شکل داده و یا هدایت کند. در حوادث طبیعی، بحرانهای اقتصادی یا بحرانهای سازمانی، واکنشها به شدت تحت تأثیر هیجانات دیگران قرار میگیرد که بصورت رفتار گله ای هم قابل مشاهده خواهد بود. برای مثال، اگر احساس ترس در میان مردم افزایش یابد، ممکن است رفتارهای هیجانی مانند هجوم برای خرید یا انتشار گسترده شایعات شکل بگیرد. این رفتارها خود میتوانند بحران را تشدید کنند. در مقابل، اگر احساس همبستگی، امید و اعتماد در جامعه تقویت شود، افراد بیشتر به همکاری، کمک متقابل و رعایت توصیههای مدیریتی تمایل پیدا میکنند.
برای مدیریت سرایت هیجانی در بحران، چند راهکار مهم وجود دارد.
نخست، اطلاعرسانی شفاف و بهموقع است. هنگامی که اطلاعات دقیق و قابل اعتماد در اختیار افراد قرار گیرد، میزان ابهام و نگرانی کاهش مییابد و زمینه برای گسترش شایعات کمتر میشود.
دوم، آموزش مهارتهای مدیریت هیجان به مدیران و کارکنان است. افرادی که بتوانند هیجانات خود را کنترل کنند و واکنشهای متعادلتری نشان دهند، کمتر تحت تأثیر سرایت هیجانی منفی قرار میگیرند.
سوم، تقویت ارتباطات مثبت در سازمان و جامعه است.گفتوگو، حمایت اجتماعی و ایجاد حس همدلی میتواند فضای هیجانی سالمتری ایجاد کند.
علاوه بر این، رهبران و مدیران ارشد یا چهره های اثر گذار باید تلاش کنند الگوی هیجانی مثبتی برای دیگران باشند. رفتار آرام، گفتار امیدبخش و تصمیمگیری منطقی میتواند بهعنوان یک پیام غیرکلامی قدرتمند عمل کند. افراد معمولاً به رفتار چنین افرادی توجه زیادی دارند و از آنها الگو میگیرند. بنابراین اگر رهبران بتوانند در شرایط بحرانی آرامش خود را حفظ کنند، احتمال انتقال هیجانات مثبت در گروه افزایش مییابد.
بعبارت دیگر میتوان گفت سرایت هیجانی یکی از عوامل مهم در شکلگیری واکنشهای فردی و جمعی در بحران است. این پدیده میتواند هم به تضعیف و هم به تقویت تابآوری منجر شود. هنگامی که هیجانات منفی مانند ترس و اضطراب در میان افراد گسترش یابد، توانایی مقابله با بحران کاهش پیدا میکند و مدیریت آن دشوار میشود. اما اگر هیجانات مثبت مانند امید، اعتماد و آرامش در محیط تقویت شود، افراد آمادگی بیشتری برای همکاری و حل مسئله پیدا میکنند.
بنابراین مدیریت موفق بحران به مدیریت فضای هیجانی افراد نیز بستگی دارد. رهبران و مدیران یا آندسته از افرادی که این روزها تحت عنوان سلبریتی معرفی شده اند با شناخت پدیده سرایت هیجانی و تلاش برای هدایت آن به سمت هیجانات مثبت میتوانند تابآوری اجتماعی و سازمان را افزایش دهند.
نقش سرایت هیجانی در تابآوری زمانی نمایان میشود که آرامش و امید رهبران به دیگران منتقل شده و توان جمعی برای تصمیمگیری و مقابله با بحران تقویت میگردد.
نقش سرایت هیجانی در تابآوری افراد در موقعیتهای استرسزا بسیار مهم است، زیرا انتقال احساسات مثبت میان اعضای گروه میتواند توان ایستادگی روانی را افزایش دهد، روابط حمایتی را تقویت کند و فرآیند سازگاری با چالشها را بهبود بخشد.
نظرات بسته شده است.