توسعه تاب آوری در مدارس ،کودکان و خانواده

انتشارات سخنوران کتاب «تاب‌آوری در مدارس» اثر «بام ماراس»، ترجمه «محمدرضا مقدسی» و «عفت حیدری» را که شامل دستورالعمل‌هایی برای تاب‌آوری در مدارس، کودکان و خانواده‌هاست را با قیمت ۵۵ هزار تومان منتشر و روانه بازار کرد.

این کتاب در نظر دارد تا ابزارها و الگوهای مفیدی برای مدارس فراهم کند و فرایند و دیدگاه آنها را نسبت به تاب آوری و بهباشی دانش آموزان بهبود دهد که مبتنی بر مطالعات متعددی در حوزه تاب آوری است و کمک می‌کند مدارس در رسیدگی به تاب آوری کودکان و جوانان خودکفایی روز افزونی داشته باشند و برای این منظور مجموعه ای کارآمد از ابزارها و روشهای مختلف ارایه می‌کند.

مشارکت و تاب آوری اجتماعی، هفدمین رویداد ملی ترویج کشاورزی

به گزارش روابط عمومی موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، دکتر مویدی رییس موسسه آموزش و ترویج کشاورزی در هفدهمین رویداد ملی ترویج کشاورزی با عنوان مشارکت و تاب آوری اجتماعی در خشکسالی که روز چهارشنبه دهم شهریورماه به صورت مجازی در موسسه آموزش و ترویج کشاورزی برگزار شد، با بیان اینکه مجموعه آموزش و ترویج کشاورزی با نگاه ویژه به بحث آب و خشکسالی ، سعی در استفاده از نقطه نظرات کارشناسان برای حل این مشکل را دارد افزود : خشکسالی می تواند تبعات سیاسی- اقتصادی و اجتماعی داشته باشد. بنابراین همه باید نهایت سعی و تلاش خود را به کار بگیریم تا با موفقیت از این بحران عبور کنیم.

دکتر مویدی ضمن تقدیر از تمامی دست اندرکاران برگزاری این رویداد ملی که وقت می گذارند و با حضور خود، نقطه نظرات کارشناسی خود را اعلام می کنند، گفت : موضوع مشارکت و تاب آوری مسئله ی خیلی مهمی است. برنامه امروز تکمیل کننده ی دو برنامه ملی  قبلی  که با همین مضمون برگزار شد، خواهد بود.

معاون آموزش و ترویج کشاورزی تصریح کرد: شرایط وبینار جدید این قدرت را به ما داده تا از جای جای کشور از تمامی ظرفیت ها و توانایی ها استفاده کنیم. باید از تعاونی های روستایی، اتحادیه ها، NGO های جدید نهایت استفاده را ببریم که می توانند در زمینه مدیریت آب و خشکسالی به ما کمک کنند.

دکتر مویدی در پایان سخنان خود، شروع فصل زراعی جدید را به جامعه کشاورزان تبریک گفت و ابراز امیدواری کرد، تا شرایطی فراهم شود که کشت های پاییزه  در سال زراعی جدید به موقع کشت شوند و امسال همایش کشت محصولات پاییزکه بصورت سراسری انجام خواهد شد، هم بصورت حضوری و هم بصورت مجازی با برنامه ریزی های دقیق و به بهترین شکل انجام شود.

در ادامه، دکتر عبداله موموندی مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری کشاورزی، اظهار کرد: خشکسالی فقط مختص کشور ایران نیست بلکه کل دنیا با مسئله کم آبی و خشکسالی رو به رو است. نکته ایننجاست که ضمن  سازگاری با پدیده خشکسالی باید با اقدامات سریع و فوری با این پدیده مقابله کنیم.

دکتر موموندی افزود: تاب آوری به ما آموزش می دهد که باید منتظر روزهای سخت باشیم و برای آن روزهای سخت و بد آمادگی داشته باشیم. در کشور تشکل ها و تعاونی هایی داریم که می توانند کشاورزان را سازماندهی کنند.

مدیرکل دفتر ترویج دانش و فناوری کشاورزی با بیان اینکه خشکسالی تعاریف مختلفی دارد، یکی از بعد های آن را خشکسالی اقتصادی و اجتماعی معرفی کرد و گفت : دلیل اصلی آن رفتار انسان ها می باشد و نقش مدیریت انسانی در این زمینه خیلی مهم است.

وی یادآور شد: مشارکت و تاب آوری اجتماعی با همدیگر رابطه دارند ما باید سعی در بوجود آوردن نهادهای اجتماعی و و توسعه آن ها داشته باشیم . در واقع تشکل ها و سازمان ها وقتی آگاهانه وارد عمل می شوند خیلی می توانند در زمینه ی تاب آوری و سازگاری کشاورزان در برابر خشکسالی کمک کنند.

در بخش دیگری از این نشست دکتر مقدسی مدیر خانه تاب آوری گفت: توسعه بدون مشارکت معنا و مفهومی ندارد.  مشارکت رکنی از ارکان توسعه است و موجب گسترش ظرفیت ها و سرمایه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می شود.

وقتی سرمایه ها تقلیل پیدا می کنند ضرورت دارد که همکاری و مشارکت بیشتری باهم داشته باشیم. شرایط کنونی ایجاب می کند که بهتر از روزهای قبل در زمینه ی خشکسالی و کم آبی عمل کنیم.

دکتر مقدسی افزود : تاب آوری یک مفهوم الزامی است، بدون تاب آوری غلبه بر تغییرات اقلیم، خشکسالی و بحران کم آبی مقدور نمی باشد. از سویی سرمایه ها قابلیت تبدیل به یکدیگر را دارند، اگر یک سرمایه ای مورد تخریب قرار بگیرد به سایر بخش ها نیز نقوذ پیدا می کند.

وی در ادامه اظهار کرد: موسسه آموزش و ترویج کشاورزی ۱۸ هزار  نفر تسهیلگر در اختیار دارد که می توانند در زمینه ی تسهیلگری نقش ایفا کنند. باید ذی نفعان، ذی صلاحان و ذی نفوذان در کنار هم و بصورت منسجم با همدیگر کار و همکاری داشته باشند.

متن کامل این خبر را در اینجا ملاحظه فرمایید

R2 برنامه ای اختصاصی برای توسعه تاب آوری

R2 چیست؟

R2 برنامه ای کاربردی برای ارتقاء تاب آوری و بهباشی است این برنامه میتواند موجب کاهش استرس باشد

  این برنامه برای توسعه تاب آوری ازاصول اکولوژی اجتماعی  بهره مند است این روش توسط دکتر مایکل اونگار در مرکز تحقیقات تاب آوری ارائه شده است ومی تواند متناسب با نیازهای خاص فرد یا سازمان مطابقت یابد.

R2 با تقویت دو عامل مختلف باعث ایجاد و تقویت تاب­آوری می­شود:

  • ویژگی‌ها و مهارت‌های مرتبط با طاقت که درون تمامی افراد وجود دارد؛
  • و منابعی که در راستای محافظت از ما به کار گرفته می­شوند.

برای شرح دستاوردهای مثبت علیرغم وجود استرس و سختی­های مختلف، به هر دو جنبه از تاب­آوری نیاز خواهد بود.

عوامل محافظتی و مهارت­های مرتبط با طاقت ویژگی­های درونی متغیری هستند همانند سطح عزت نفس، خوش­بینی، هشیاری، توانایی هدف­گذاری و تفکر انتقادی. منابع موجود نیز عبارتند از تجربیات مرتبط با کنترل، تعامل معنادار با دیگران، دسترسی به خدمات و پشتیبانی­ها، داشتن ساختار و روتین، و ارتباط با گروه­های مثبت همسالان.

متن کامل دستورالعمل اختصاصی ایجاد تاب آوری با کلیک بر متن زیر دریافت نمایید

R2برنامه ای اختصاصی برای توسعه تاب آورری

تاب آوری آب چیست ؟

دکترمحمدرضامقدسی ( مدیر و موسس خانه تاب آوری )

تاب آوری آب به معنای توانایی سیستم های زیست بوم شناختی نسبت به آب و هوا در راستای بهبود و سازگاری پس از بروز شرایط دشوار اقلیمی و منعطف ماندن نسبت به آینده نامشخص سیستم آبی است.

تاب آوری آب به معنای توانایی سیستم های زیست بوم شناختی نسبت به آب و هوا در راستای بهبود و سازگاری پس از بروز شرایط دشوار اقلیمی و منعطف ماندن نسبت به آینده نامشخص سیستم آبی است.

دو عامل اصلی و موثر بر کاهش کیفیت و کمیت در سیستم های آبی طی سال های پیش رو می تواند تغییرات اقلیمی و افزایش بی رویه جمعیت باشد.

 تحت شرایط معمول عملکردی، یک سیستم در حد ظرفیت خود عمل می کند.

هنگامی که سیستم تحت فشاروتنش باشد، سطح خروجی بالقوه آن (مانند کمیت و کیفیت) کاهش می یابد و با افزایش تنش ها، ممکن است عملکرد سیستم به طور کامل متوقف شود.

در نتیجه سیستم تامین آب از نظرکمی وکیفی پاسخگوی الگوی مصرف نخواهد بود.

با این حال، هنگام طراحی سیستم تامین آب، ممکن است نتواند عوامل ایمنی را برای مقابله با همه فشارهای نامطلوب احتمالی، به ویژه تأثیرات تغییرات آب و هوایی به دلیل عدم قطعیت درپیش بینی تأثیرات تغییرات اقلیمی، درنظر گرفت.

 به همین دلیل است که مفهوم تاب آوری مطرح می شود.  تاب آوری یکی از ویژگی های سیستم است که توانایی آن را برای تطابق، واکنش و ادامه عملکرد پس از هر شوک خارجی توصیف می کند

متن کامل تاب آوری آب را از اینجا دریافت نمایید

.

تعریف تاب آوری تحصیلی

مطهره حالوندی

می دانیم که تمام کشورها به سیستم های آموزشی قوی نیاز دارند که یادگیری علم، مهارت های زندگی و انسجام اجتماعی را ارتقا دهند. اما در این زمینه هم دشواری هایی مانند ویژگی های فردی، تجارب اولیه زندگی، شرایط زمینه ای متفاوت و عدم دسترسی به منابع و آموزش مناسب در اغلب نقاط جهان مشاهده می شود، که کودکان و نوجوانان را با ناملایتماتی رو به رو کرده و چالش هایی ایجاد می کند که میزان موفقیت را کاهش می دهد.

تعریف تاب آوری تحصیلی
تاب آوری تحصیلی به معنای دستیابی دانش آموزان به نتایج آموزشی خوب با وجود شرایط نامساعد و چالش ها از طریق تغییر رفتارهای موجود یا ایجاد رفتارهای جدید، مانند نظم، تمرین یا برنامه ریزی می باشد.

به عبارت دیگر، دانش آموزان مقاوم علیرغم وجود حوادث و شرایط استرس زا، سطح بالایی از انگیزه و پیشرفت را حفظ می کنند حتی اگر معرض خطر ضعف در مدرسه و در نهایت ترک تحصیل قرار گیرند. بنابراین نقش انگیزه ممکن است در تاب آوری تحصیلی محوری باشد.

مدارس و نهادهای آموزشی می توانند با راهکارهایی مانند برنامه ریزی استراتژیک و بهبود عملکرد در سطح مدارس به دانش آموزان آسیب پذیر و محروم کمک کنند تا به موفقیت برسند. ایجاد چنین شرایطی به دانش آموزان کمک می کند تا ثبات بیشتری پیدا کنند، تمرکز کنند و احساس بهتری نسبت به خود داشته باشند که همگی بر یادگیری و پیشرفت تحصیلی موثر خواهد بود.

مزایای بلندمدت دیگری نیز وجود دارد: برخی از فرایندها و روشهای مربوط به شکل گیری تاب آوری، به دانش آموزان امکان دسترسی به فرصتهایی را می دهد که قبلاً هرگز نداشته اند. به عنوان مثال، آموزش های مهارتی و کارآموزی با افزایش سطح تاب آوری در نوجوانان مزایای طولانی مدت شامل سلامت جسمی بهتر، افزایش امید به زندگی و سلامت روانی طولانی مدت برای آسیب پذیرترین رده سنی جامعه را فراهم می آورد.

تاب آوری در مدارس

شواهد دال بر آن است که مدرسه به عنوان یک نهاد و سازمان آموزشی می تواند در ایجاد پیوندهای تاب آوری بسیار قوی عمل کند.

مدارس بعد از خانواده ها، محتمل ترین محل برای دانش آموزان هستند تا آنها شرایطی را تجربه کنند که تاب آوری در آنان تقویت شود. گرچه مدارس قدرت ایجاد تاب آوری را دارند، اما باید کارهای بیشتری انجام داد تا تضمین کرد که برای همه دانش آموزان چنین اتفاقی خواهد افتاد.


روابط و ایجاد تاب آوری
دو موضوعی که در پیشینه موثر مدارس برای ایجاد تاب آوری در دانش آموزان به کرات مورد تاکید قرار گرفته است، مراقبت و شخصی سازی هستند. مدارس با ایجاد محیطی مناسب برای خلق روابطی شخصی، تاب آوری را در دانش آموزان تقویت می کنند. این روابط با معلمان و مربیانی شروع می شود که دارای رویه ایجاد تاب آوری هستند و امید و مثبت اندیشی را منتقل می کنند. این رویه ایی است که می گوید من باور دارم تو از پس آن بر می آیی و به جای آنکه در خطر باشی، متعهد می شوی.

روابطی که تاب آوری را در مدارس ایجاد می کنند با تمرکز بر روی نقاط قوت دانش آموزان مشخص می شوند. در حقیقت، بزرگسالان لازم است با همان وسواس در دانش آموزان به دنبال نقاط قوت بگردند که به دنبال نقاط ضعف آنها هستند. البته این به معنای آن نیست که از رفتار نامناسب یا پرخطر آنها به سادگی رد شده یا آن را نادیده بگیریم. بلکه به این معناست که خیلی ساده تصویر را طوری متعادل کنیم که یک دانش آموز حداقل بازخورد را برای نقاط قوت خود بگیرد. نقاط قوت دانش آموز همان نقاط قوتی است که مانع از رفتار پرخطر وی شده و باعث تاب آوری او می شود.


تحقیقات فزاینده ای نشان داده است که منفی گرایی و برچسب های منفی زدن به کودکان سبب ایجاد مانع برای تغییرات مثبت در آنان می شود. افراد برای تغییر، باید حس خودشکوفایی داشته باشند. آنها باید این امید و باور را داشته باشند که دارای نقاط قوت بوده و توانایی تغییرات مثبت را دارند.

دانش آموزان این باور و امید را طی تعاملاتی که با دیگران دارند، ملکه ذهن خود می کنند. حیاتی ترین مساله برای ایجاد تاب آوری در هر دانش آموز یک رابطه پر از اعتماد است. حتی رابطه ایی که با یک بزرگسال با خانواده یا بدون خانواده برقرار می کند. رابطه ایی که می گوید شما مهم هستید.

هدف مطالعات خطرنگر، شناسایی آسیب پذیریهای دانش آموزان است، به طریق که مداخلاتی ایجاد کند تا خطر را در آنان کاهش دهند و عواقب و پیامدهای مثبتی را در مواجه با این خطرات افزایش بخشند.

واقعیت آن است که دانش آموزان این برچسب ها و منفی گرایی ها را باور کرده و بر اساس آن عمل می کنند. به جای آنکه مسیری به سوی تاب آوری جلوی راه آنها گشوده شود. رویه ایی که اغلب در مورد یک کودک مشکل دار در پیش گرفته می شود، آن است که این کودک محکوم است.

تحقیقات و مطالعات تاب آوری این برخورد را به چالش کشیده و پایه ای را برای رویه تاب آوری فراهم می آورد. بسیاری از آنها را می توان آموخت و به لحاظ محیطی آماده کرد. انجام این اقدامات باعث می شود که تاثیری عمیق تر روی زندگی بچه ها ایجاد شود و تاثیر آنها عمیق تر از عوامل خطر یا زندگی استرس آمیز است.

بسیاری از معلمان گزارش می دهند که آنها تاب آوری را در دانش آموزان خود حس کرده اند. آنها حالا بدون دانستن جزئیات، اصطلاحات و واژه هایی برای شناسایی تاب آوری یاد می گیرند. به هر حال وقتی معلم ها در جستجوی ویژگی مثبت در کودکانی باشند که با وجود محیط های پرخطر تاب آور هستند، کودکان هم می توانند این ویژگی ها را در خود تشخیص دهند.

برخی از معلمان، نقش راهنمای دانش اموزان را بر عهده دارند و واقعیت زندگی این دانش آموزان کارخانه ای را شرح داده و روشن می سازن که چرا الگوی کارخانه ای، مدارس نه تنها مانعی بر سر راه تاب آوری است، بلکه مانعی بر سر راه آموزش دانش آموزان نیز به شمار می رود.

اندازه و ابعاد مدارس نیز مانع دیگری از الگوی کارخانه ای مدارس است. مشکل می توان در چنین فضایی، محیطی محبت آمیز و روابطی قوی برقرار ساخت و آموزش و رشد دانش آموزان و معلمان را شخصی کرد. خیلی سخت است که استانداردهای بالای رفتاری، تحصیلی و حرفه ای در چنین مدارسی برقرار گردد.

در مدارس بزرگ و گمنام، فرهنگ غالب نوجوانان به ندرت بطور جدی با یک فرهنگ بزرگسال ارتباط برقرار می کند و اعتقادات، ایده ها و نگرانی های جدی دانش آموزان را نشان می دهد، اینها عواملی هستند که باعث می شود دانش آموزان بخواهند زودتر بزرگ شوند ( میر، ۱۹۹۵).


*برگرفته از تاب آوری در مدارس: نان هندرسون.مایک.ام میلستین.
برگردان محمدرضا مقدسی، عفت حیدری

رویداد ملی تاب آوری

سازمان تحقیقات آموزش و ترویج  کشاورزی برگزار میکند

شانزدهمین رویداد ملی کشاورزی

افتتاحیه :

آقا ی دکتر مومووندی ( مدیر کل دفتر ترویج دانش و فناوری کشاورزی )

 ترویج تاب آوری در خشکسالی

سخنرانان :

دکترمسعود گودرزی ( مدیر کل دفتر ترویح دانش و فناوری کشاورزی )

تشریح ابعاد خشکسالی در بخش کشاورزی  و عوامل موثر بر بروز آن

دکتر محمدرضا مقدسی ( خانه تاب آوری )

آشنایی با مفاهیم و اصول تاب آوری اجتماعی

دکتر حبیب اله مسعودی فرید

معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور

سیاست ها و برنامه های اجرایی سازمان بهزیستی کشور برای توسعه تاب اوری اجتماعی

دکتر مسعود  ایزد پناه عضو هیات علمی  دانشگاه علوم کشاورزی و صنایع طبیعی خوزستان

ارایه تجارب و دستاوردهای کشاورزان کشوردر مقابله با خشکسالی

آقای سید احمد بلند نظر از استان قم

اقای حسین زارع  از استان اصفهان

خانم زهراسلطان پناه  از استان یزد

آقای مهندس موسوی دفتر مدیریت بحران وکاهش مخاطرات بخش کشاورزی

سیاست ها و برنامه های وزرات جهاد کشاورزی در مقابله با خشکسالی

پنل پرسش و پاسخ و جمع بندی آقای دکتر مویدی ( رییس موسسه آموزش و ترویج کشاورزی )

باشگاه تاب آوری

باشگاه تاب آوری راه اندازی میشود

باشگاه تاب آوری تولید محتوا، ترجمه و انتشار را ماموریت و مسئولیت داوطلبانه خود میداند.

باشگاه برگردان پذیرفته شده واژه انگلیسی کلوب است که معمولا به انجمن هایی با اعضا همیار و همسو برای پیشبرد هدف‌ها و خواستهای مشترک، یا برای همیاری و بهسازی شرایط زندگی شخصی و حرفه ای، یا دستیازی به امتیازات برای هموندان باشگاه، در مکانی به همین نام، گرد هم می آیند.

این افراد عمدتا به یک گروه یا طبقه اجتماعی معینی وابسته هستند که در این مورد خاص میتوانند روانشناس، مشاور، روانپزشک ، مددکار و یا فعال در سایرعرصه های سلامت روانی و اجتماعی با محوریت تاب آوری باشند. باشگاه از دو بخش (باش + گاه) ساخته شده‌است. باش بن مضارع از فعل باشیدن است که دلالت بر بودن دارد گاه در فارسی به معنای مکان و جایگاه است باشگاه یک همیاری میان دو یا چند نفر است که بر پایه اهداف یا منفعتی مشترک شکل یافته است.


باشگاه تاب آوری تولید محتوا، ترجمه و انتشار را ماموریت و مسئولیت داوطلبانه خود میداند
به گزارش میگنا محمدرضا مقدسی مدیر و موسس خانه تاب آوری ضمن اعلام این خبر گفت: به منظور تولید محتوا، ترجمه و انتشار مطالب در زمینه های مختلف تاب آوری، جمعی از کنشگران عرصه های سلامت روانی اجتماعی و فعالان مدنی به همراهی گروهی از مترجمین و متخصصین دانشگاهی گرد هم آمده اند.


وی در ادامه افزود: نظر به اهمیت روز افزون مقوله تاب آوری و همسو با توجهات روزافزون سازمانهای دولتی و غیر دولتی مصمم هستیم در این باشگاه علمی فرهنگی که در نوع خود از جایگاه ویژه ای برخوردار است مطالب به روز و کاربردی در زمینه های مختلف تاب آوری برای علاقه مندان ارایه کنیم .

مقدسی اضافه کر : تاب آوری توانایی عبور موفقیت آمیز از فراز و نشیب و مقابله موفق با مخاطرات و تهدیدات است و جز در سایه تاب آوری موفقیتی بدست نخواهد آمد.

این مدرس تاب آوری افزود: کرمانشاه پرچمدار و پیشتاز تاب آوری بوده و میتواند پایتخت تاب آوری باشد لذا برما وظیفه و مسئولیت بود که در راستای فعالیت های پیشین در توسعه و ترویج تاب آوری باشگاه تاب آوری را با همراهی فرهیختگان و دانشگاهیان راه اندازی کنیم که امید میرود این اقدام مشترک در جهت ترویج و معرفی هر چه بیشتر تاب آوری مفید فایده باشد.

توضیح اینکه این فعال کشوری حوزه تاب آوری رونمایی از نخستین سايت تاب آوري روانشناختي کشور در تیرماه ۱۳۹۴ و پیشنهاد تاسیس مدرسه ملی تاب آوری در سال ۱۳۹۵ در پیشینه خود دارد. در همین راستا میتوان به ترجمه و انتشار حدود ۳۰ عنوان کتاب تخصصی در زمینه تاب آوری وهزاران نفرساعت آموزش های تخصصی هم اشاره کرد.

امید میرود با توجه گسترش فضاهای آموزشی در اینترنت و شبکه های مجازی این اقدام ( باشگاه تاب آوری ) منشاء خیر و برکت باشد .

باشگاه تاب آوری راه اندازی میشود منبع میگنا

تاب آوری فرهنگی

توانایی حفظ و بازیابی ویژگی های فرهنگی را که میتواند شامل ارزشها و اعتقادات نیز باشد تاب آوری فرهنگی می نامند

تعریف تاب آوری به دلیل ماهیت حساس آن، چالش برانگیز است. اما می توان آن را اینگونه معنا کرد: “یک فرآیند، توانایی یا نتیجه سازگاری موفقیت آمیز با وجود مشکلات یا شرایط تهدید آمیز و حاصل شدن نتایج خوب با وجود شرایط پر خطر، مقاومت در برابر تهدیدها و بهبودی از تروما.”


به نظر میرسد اکنون ضروریست که با تاب آوری فرهنگی آشنا شویم. تاب آوری فرهنگی نشان می دهد که چگونه پیشینه فرهنگی شامل فرهنگ، ارزش های فرهنگی، زبان، آداب و رسوم و هنجارها می توانند به افراد و جامعه کنند تا بر سختی ها غلبه کنند.

این مفهوم بیان کننده این موضوع است که افراد و جامعه می توانند نه تنها بر اساس ویژگی های فردی و روانشناختی بلکه با حمایت عوامل اجتماعی فرهنگی با سختی ها مقابله و در نهایت بر آن ها غلبه کنند.


بنابر تعریف هلتورف، تاب آوری فرهنگی، توانایی یک سیستم فرهنگی در پشت سر گذاشتن سختی ها، کنار آمدن با تغییرها و تداوم پیشرفت می باشد: بنابراین، تاب آوری فرهنگی به معنی استمرار و تغییر است: آشفتگی هایی که پیش می آیند، دشمن نیستند که از آن ها اجتناب کرد بلکه بخشی از پایداری فرهنگی هستند. به همین جهت پیشینه فرهنگی و اجتماعی بر تاب آوری روانشناختی و توانایی افراد تاثیرمی گذارند.

 “مدل سازگاری تاب آوری فرهنگی” به عنوان یک فرآیند پویا و تعاملی توصیف می شود که فرد، استرس را با ترکیبی از ویژگی های شخصیتی، پیشینه فرهنگی، ارزش های فرهنگی و عوامل موثر در محیط اجتماعی فرهنگی، پشت سر می گذارد.

اهمیت آنچه که با عنوان “مدل سازگاری تاب آوری فرهنگی” توصیف شد، مربوط به وضعیت فعلی بین المللی و تهدیدات جدید آن است. این مفهوم به ویژه بر اهمیت تقویت عوامل فرهنگی تاکید می کند چرا که بر میزان گسترش تاب آوری ملی، اجتماعی سیاسی و جامعه تاثیر می گذارد.

علاوه براین، تاب آوری فرهنگی بر چارچوب و بافتار جامعه تاثیرگذار است که بخشی از آن به بررسی تاثیرات فرهنگی در حیطه تاب آوری می پردازد.

تاب آوری فرهنگی یعنی هر چقدر فرهنگ یک شخص قویتر باشد، توانایی مقابله نیز بالاتر می رود. این نوع تاب آوری، جنبه های مختلفی دارد که شامل پیشرفت در یک قالب فرهنگی متشکل از هنجارها، ساختارهای خانواده و روابط می شود.


هدف اصلی تاب آوری این است که افراد در هر سطحی، چه به صورت فردی، چه گروه های اجتماعی و یا نهادها، بتوانند با دوره های پس از بحران و پس از جنگ، مقابله کنند.

وقتی صحبت از نقش تاب آوری فرهنگی به میان می آید، توانایی مقابله تبدیل به اصلی ترین مهارت می شود. بعلاوه در تاب آوری فرهنگی بایستی به نقش هویت و اهمیت انسان شناسی اجتماعی نیز توجه شود.


گرد آوری و ترجمه:  طاهره عزیزپور ، روانشناس و مترجم

منبع : تاب آوری فرهنگی چیست میگنا

تاب آوری اجتماعی

تاب آوری جامعه ، فجایع و بازسازی

مطهره خالوندی

تاب آوری اجتماعی به معنای توانایی اجتماع برای مقاومت در شرایط نامطلوب و دشوار و بهبود آن با بهره گرفتن از منابع موجود مانند انرژی، روابط، اقتصاد، حمل و نقل و غیره است.

تجربه زندگی پس از یک فاجعه قطعا حس رفاه و امنیت افراد آسیب دیده از آن را به چالش می کشد و باعث تخریب نسبی انسجام و ساختار جامعه می گردد.

هرچند این تجارب تا حدی شخصی هستند، اما از آنجا که عمیقا به حس امنیت و آرامش افراد ضربه میزنند درک و کنار آمدن با آنها دشوار خواهد بود. بنابراین، حمایت و پرورش جوامع آسیب دیده نیازمند پرورش مفهوم تاب آوری در میان افراد است.

در این صورت اجتماع می تواند پس از وقوع یک فاجع امکان سازگاری و رشد مجدد بیابد. جوامع تاب آور می توانند پیامدهای فاجعه را به حداقل رسانده و ساده تر به زندگی عادی بازگردند. اجتماع مقاوم با کنار هم ایستادن و غلبه بر مشکلات می تواند خود را به لحاظ ساختاری و اقتصادی بازسازی کند.

تاب آوری اجتماعی ماحصل شبکه بهم پیوسته سیستم هایی است که مستقیماً بر جامعه بشری در سطح اجتماعات مردمی تأثیر می گذارند، از جمله محیط های اقتصادی-اجتماعی و زیست محیطی. یک اجتماع در صورتی تاب آور است که اعضای اجتماع با یکدیگر در تعامل بوده و با هم کار کنند، به طوری که حتی در شرایط استرس زا قادر به ارائه عملکرد درست و حفظ سیستم های حیاتی باشند و با تغییرات در محیط فیزیکی، اجتماعی یا اقتصادی سازگار شوند.

هرچند تاب آوری افراد، خانواده ها یا سازمان های خاص از مولفه های اصلی تاب آوری اجتماعی هستند، اما به طور کلی جامعه تاب آور فراتر از مجموع اجزای آن است.

 به این معنی که یک سیستم تاب آور مجموه ای کامل، پیچیده و بهم پیوسته است که شامل پیوندهایی ورای روابط ساده علت و معلولی است. درک، اندازه گیری و ارزیابی تاب آوری اجتماعی نیازمند آگاهی دقیق از پیوندها و روابط بین واحدهای مختلف حکمرانی و سیستم های گوناگونی است که به طور مستقیم و غیرمستقیم بر جوامع تأثیر می گذارند.

اصول تاب آوری اجتماعی

بهبود و ارتقا تاب آوری اجتماعی در برابر حوادث و فجایعی مانند بلایای طبیعی، جنگ و بیماری های همه گیر نیازمند بررسی های فراوان و برنامه ریزی ویژه برای هر نهاد اجتماعی است. اما به طور کلی میتوان پنج اصل زیر را متذکر شد:

  1. داشتن یک رویکرد سیستمی:

درک یک سیستم به شکل کامل، از جمله جنبه های فیزیکی، زیست محیطی ، اجتماعی و اقتصادی، برای تعریف اقدامات موثر و متناسب در قبال جامعه به منظور محافظت و پشتیبانی مورد نیاز است. رویکرد سیستمی به این معنی است که سیستم به عنوان یک کل مورد مطالعه قرار می گیرد و سیستم های کوچکت، مناطق و فرایندهای مختلف درون سیستمی بررسی می شوند. از آنجا که سیستم ها ممکن است عظیم و پیچیده باشند، می توان مدل های ساده ای را ایجاد کرد که می تواند با استفاده از روش ها و تکنیک های تاب آوری در زمینه تفکر سیستم، به شناسایی عناصر و پیوندهای کلیدی کمک کند.

  • توجه به مسائلی که احتمالا در طراحی لحاظ نشده اند:

درک ریسک وقایعی با احتمال کم اما پیامدهای بزرگ اغلب با خطر “عینی” محاسبه شده در تجزیه و تحلیل های مهندسی یا اقتصادی متفاوت است. رویکرد تاب آوری کل طیف احتمالی حوادث را بالاتر وکمتر از آستانه مقاومت و نیز آستانه بازیابی  در نظر می گیرد و به این شکل توانایی نسبی برای پذیرش و بهبود آسانتر را فراهم میکند.

  • آماده سازی و تعبیه زیر ساخت ها بر اساس اصل فعال ماندن:

طراحی سیستم ها باید به گونه ای باشد که نشان دهد عواقب خرابی فاجعه بار نیست بلکه قابل کنترل است. اطمینان از عملکرد یک سیستم در حوادث شدید این واقعیت را تأیید می کند که امکان خرابی به طور کلی قابل حذف نیست و در تفکر تاب آوری معمول است. در چارچوب حوادث شدید ، فعال ماندن سیستم ها در راستای تاب آوری به این معناست که زیرساخت های مهم در حال فعالیت باقی بمانند چرا که اگر زیرساخت های مهم آسیب ببیند، مدیریت اضطراری دشوارتر و بهبودی کندتر خواهد شد و تأثیرات ممکن است به مناطق غیر آسیب دیده نیز گسترش یابد.

  • افزایش ظرفیت بازیابی با در نظر داشتن سرمایه های اجتماعی و مالی:

تأثیر طولانی مدت یک رویداد تا حدی به زمان بهبودی بستگی دارد که به نوبه خود به ظرفیت بازیابی وابسته است. ظرفیت بازیابی اغلب به سطح کلی اقتصادی و اجتماعی جامعه مربوط می شود و به ویژگی های سیستم اشاره دارد که بر سهولت بازیابی سیستم تأثیر می گذارد. بنابراین ظرفیت بازیابی تابعی از سرمایه اجتماعی (توانایی فردی افراد برای بازیابی)، سرمایه نهادی (توانایی سازماندهی تعمیر و بازسازی) و سرمایه اقتصادی (توانایی تأمین مالی تعمیر و بازسازی) است. بنابراین افزایش ظرفیت بازیابی ارتباط نزدیکی با سطح توسعه اقتصادی-اجتماعی دارد و از این رو اقدامات معمولاً برای مقابله با حوادث مشخص نیستند. کاهش فقر، بهبود سلامت و آموزش مناسب در حوزه تاب آوری از اهداف توسعه پایدار است که همچنین توانایی بهبودی جامعه را افزایش می دهد.

  • افزایش سطح تاب آوری با توجه به وقایع آینده:

انعطاف پذیری، توانایی یادگیری، توانایی سازگاری و تمایل به تغییر در صورت لزوم برای مقابله با تغییرات تدریجی اما نامشخص بسیار مهم است. درک این نکته مهم است که انعطاف پذیری فعلی یک سیستم ممکن است به دلیل تحولات تدریجی ژئو فیزیکی مانند تغییر آب و هوا و تحولات اقتصادی – اجتماعی مانند مهاجرت ، درگیری ها ، شهرنشینی و رشد اقتصادی از بین رفته باشد. این امر ممکن است نیازمند سازگاری یا تحول شود تا بتوان با شرایط بحرانی آینده کنار آمد. به منظور ارتقا ظرفیت سازگاری و نیز تاب آوری، ممکن است اجتماع مجبور به تغییر فرهنگ و نحوه سازماندهی خود شود تا توانایی خود را برای یادگیری از تجربیات قبلی، تغییر و بهبود خود افزایش دهند.

با در نظر گرفتن پنج اصل فوق می توان طرح مناسبی برای ارتقا تاب آوری در جوامع ارائه کرد تا افراد حاضر در این جوامع بتوانند در صورت مواجهه با شرایط دشوار محیطی مقاومت مناسبی نشان داده و روند بهبود و بازگشت به زندگی عادی را سریعتر طی نمایند.

تاب آوری چیست ؟


معمولا افراد تاب آوری را با بازگشت به حالت اولیه اشتباه می گیرند

اصطلاح “بازگشت به حالت اولیه” فرآیند تلاش برای رسیدن به وضعیت قبل از بحران را نشان نمی دهد

منبع تاب اوری چیست ؟ میگنا

بهتر است برای شروع به سر منشاء واژه تاب آوری در علم فیزیک بپردازیم. واژه تاب آوری در این علم به قابلیت بازگشت پذیری یک ماده به حالت اولیه اش پس از خمیدگی و یا کشش اطلاق می شود.

واژه تاب آوری از ریشه لاتین resili آمده است که به معنی بازگشت به حالت اولیه به خصوص در رابطه با تطابق پذیری گیاهان در شرایط مختلف آب و هوایی استفاده می شده است. در رابطه با انسان ها می توان تاب آوری را به صورت زیر تعریف کرد:
انعطاف پذیری در تفکرات، احساسات و رفتارها در مواجهه با سختی های زندگی و دوره های طولانی تحت فشار بودن به طوری که پس از طی بحران قوی تر، داناتر و توانمندتر شده باشیم.

اصل و اساس تاب آوری توانایی سازگار ماندن در شرایط سخت و سپس تغییر مسیر دادن به شرایط جدید است.
در حقیقت ما مرتباً در حال استفاده از تاب آوری هستیم، ولی مواقعی هم هستند که تاب آوری مان به شدت به چالش کشیده می شود. برخی مواقع، چالش ها در قالب اتفاقاتی که در زندگی برایمان می افتند نمودار می شوند از قرار باید بپذیریم که زندگی مرتبا تاب آوری ما را به چالش می کشد و هیچ کس هم از این قاعده مستثناء نیست.

جدای از حوادث غیرمترقبه و خارج از انتظار، تاب آوری مان در شرایطی که به صورت بلندمدت تحت فشار باشیم و امیدی به تمام شدن شرایط فشار نداشته باشیم هم به چالش کشیده می شود.


تاب آوری چه چیزی نیست؟
معمولا افراد تاب آوری را با بازگشت به حالت اولیه اشتباه می گیرند و در نتیجه، تصور می کنند که انسان ها مانند توپ های پلاستیکی هستند که وقتی به زمین می خورند بدون هیچ تغییری سریعا به بالا برمی گردند.

وقتی افراد به چنین پدیده ای اعتقاد داشته باشند، در مواجهه با افرادی که دچار بحران شده اند از اصطلاح “خودت را جمع و جور کن” استفاده می کنند.

اشکال این باور این است که افراد متوجه این حقیقت نمی شوند که انسان ها مانند توپ نیستند که به زمین بخورند و بدون هیچ تلاشی دوباره به حالت اولیه خود بازگردند بلکه باید پس از زمین خوردن برای دوباره سرپا شدن تلاش کنند.

حقیقت این است که هر کس در زندگی با مانع و مشکلی مواجه شده باشد قطعا پس از گذر از آن، تغییرات بسیار مهمی مانند تغییر دیدگاه و یا تغییر نظام ارزش ها را در خود احساس کرده است.

بنابراین، اصطلاح “بازگشت به حالت اولیه” فرآیند تلاش برای رسیدن به وضعیت قبل از بحران را نشان نمی دهد.

این روزها مرتبا می بینم که وقتی افراد معروف می خواهند راجع به موفقیت شان در پشت سرگذاشتن سختی های زندگی صحبت کنند می گویند «چیزی که تو را نمی کشد تو را قویتر می کند».

این افراد اصرار دارند که به خاطر اتفاقات سختی که برایشان افتاده محکم تر و مقاوم تر شده اند و تصور می کنند که دیگر آسیب پذیر نیستند. این به هیچ عنوان تاب آوری نیست.

تاب آوری به هیچ عنوان تضمین نمی کند که شما برای همیشه مصون خواهید بود، بلکه نشان دهنده این است که شما درس های بسیار خوبی از شرایط سخت زندگی تان گرفته اید و به این معنی نیست که زندگی دوباره در آینده شما را با یک اتفاق جدید به زمین نخواهد کرد.

در واقع تاب آوری به معنی داشتن اشتیاق و ذهنی باز برای یادگیری و رشد است.
تاب آوری یعنی قادر به ریسک کردن باشیم زیرا باور داریم که می توانیم از پس عواقب ریسک کردن برآییم.

تاب آوری ما را در برابر شکست خوردن مصون نمیکند، ولی به ما اطمینان می دهد که اگر شکست بخوریم می توانیم آن را مدیریت کنیم و از آن گذر کنیم.

برگرفته از کتاب: تاب آوری، اقدام در کوچینگ
ترجمه: محمدرضامقدسی و مرضیه نزاکت الحسینی.
انتشارات پروچستا، ۱۳۹۸

تاب آوری و فرسودگی شغلی


فرسودگی شغلی را میتوان درد مزمن افراد فوق موفق تعریف کرد.

کاهش تاب آوری، دسترسی نداشتن به یک منبع خاص در پاسخ به یک واقعه خاص و یا دوران فشار است در حالیکه فرسودگی شغلی را میتوان فشار روانی، استهلاک و استرس ناشی از فشار کار و وظایف هم ستیز نامید.

فرسودگی شغلی و کاهش تاب آوری دو موضوع متفاوت هستند کسی که درگیر فرسودگی شغلی شده است نیاز دارد برای مدتی استراحت کند تا بدنش از استرسی که برای مدت طولانی تحمل کرده است رهایی یابد و به وضعیت ثابت قبلی باز گردد.

بعد از اینکه فرد به اندازه کافی استراحت کرد، قدرتش را دوباره به دست آورد و غدد آدرنال دوباره کارایی نرمال خود را به دست آوردند، می تواند به عقب نگاه کند و ببیند که چه درسی از این رویداد گرفته است و چطور می تواند از آن در زندگی شغلی آینده اش استفاده کند.

تفاوت بین این دو در این است که فردی که مبتلا به فرسودگی شغلی است خودش مقدمات آن را فراهم کرده است، ولی کسی که دچار کاهش تاب آوری شده است نقشی در به وجود آمدن وضعیتی که در آن قرار گرفته است نداشته است.

برای تشخیص ریسک ابتلا به فرسودگی شغلی در مراجعان میتوانید از سوالات زیر استفاده کنید:
• آیا به تازگی متوجه تغییر دیدگاه خود نسبت به خود و یا شغلتان شده اید؟
• آیا می توانید زندگی شغلی تان را توصیف کنید؟
• دیگران زندگی شغلی شما را چطور توصیف میکنند؟
• چه کارهایی را دلتان می خواهد انجام دهید ولی به خاطر شغلتان نمیتوانید؟
• تعهدی که به شغلتان داشته اید به قیمت چه چیزهایی تمام شده است؟
• چه چیزی باعث می شود که کار کردن برایتان اینقدر مهم باشد؟
• آیا به آن چیز رسیده اید؟
• میزان انرژی خود را چقدر ارزیابی می کنید؟
• آیا جدیدا متوجه تغییری در میزان انرژی خود شده اید؟
• وقتی خسته اید چکار می کنید؟
• آیا بیماری خاصی دارید؟
• آیا برای بیماری خود اقدامی کرده اید؟
• در موقع نیاز، از چه کسی حمایت و کمک می گیرید؟
• چه اقداماتی برای مراقبت از خودتان انجام می دهید؟
• بعد از ساعت کاری و یا آخر هفته ها چه کارهایی انجام می دهید که ربطی به شغلتان نداشته باشند؟
• برای برطرف کردن خستگی ناشی از کار چه می کنید؟
• اگر به عنوان یک فرد بی طرف به زندگی شغلی خود نگاه کنید آن را چطور ارزیابی می کنید؟
• در این صورت چه پیشنهادی برای خودتان دارید که البته ممکن است آن را نپذیرید؟
• چه چیز می تواند شما را قانع کند دست از کار کردن بکشید؟


فرسودگی شغلی با استرس پس از سانحه فرق دارد
در واقع، استرس پس از سانحه یک واکنش استرسی نسبت به وقوع یک حادثه غیرمعمول است که می تواند در هر یک از جنبه های زندگی فرد رخ داده باشد، ولی فرسودگی شغلی واکنش استرسی فرد نسبت به شغلش است. فرسودگی شغلی معمولا زمانی رخ می دهد که فردی با انگیزه  بالا و دارای ویژگی موفقیت طلبی در محیطی کار کند که برای تعهد شغلی بیش از اندازه ارزش قائل باشند.

فرسودگی شغلی ترکیبی مهلک از شخصیت جاه طلب یک فرد با سازمانی است که تا حد ممکن می خواهد از استعدادها و توانایی های او بهره کشی کند. انتظارات چنین سازمانی از این افراد در ابتدا برای فرد بسیار مهم است و فرد احساس با ارزش بودن می کند، ولی در نهایت این انتظارات بسیار مخرب و آسیب رسان می شوند.

هربرت فرویدنبرگر در سال ۱۹۷۴ برای اولین بار واژه فرسودگی شغلی را ابداع کرد. او فرسودگی شغلی را درد مزمن افراد فوق موفق تعریف کرد.

البته باید به تفاوت بین فرسودگی شغلی و خستگی مفرط دقت کنیم. در خستگی مفرط، معمولا افراد پس از کار کردن به صورت فشرده و به مدت زمان زیاد احساس خستگی می کنند که این خستگی با یک مسافرت خوب و یا حتی تمام شدن آن کارِ به خصوص و شروع کار جدید بر طرف می شود.

بر خلاف خستگی مفرط، روانشناسان معتقدند فرسودگی شغلی عارضه ای است که بر اثر مرور زمان ایجاد می شود. در حقیقت فرسودگی شغلی واکنش به یک اتفاق خاص نیست و معمولا فرد تا از نظر فیزیکی دچار بحران نشود اصلا متوجه نمی شود دچار فرسودگی شغلی شده است.

فرسودگی شغلی به صورت تدریجی ایجاد می شود و دلیل اصلی پدیدار شدن آن هم کار کردن افراطی است.

یکی از علائم فرسودگی شغلی این است که افراد به شدت احساس خستگی می کنند و برایشان بسیار سخت است که صبح ها از تختخواب پایین بیایند.

این افراد، با اینکه همه زندگی خود را صرف کار می کنند، احساس ناکارآمدی در ایفای نقش شغلی خود دارند. ممکن است بگویند که با هر چیز کوچکی اشک شان درمیآید و شما هم می بینید که در جلسات کوچینگ احساسات رقیقی همراه دارند.

یکی از افتخاراتشان این است که مثلا برای مدت زمانی طولانی بدون اینکه بخوابند با استفاده از قرص و نوشیدنی خود را بیدار نگه داشته و کار کرده اند. ممکن است علائم جسمانی مانند مشکلات گوارشی، سر درد و یا کمر درد داشته باشند که البته کلا به آنها توجه نمی کنند. وقتی آنها را نگاه می کنید متوجه می شوید که چقدر خسته هستند و ظاهر خوبی ندارند ولی خودشان اصلا متوجه این موضوع نیستند. همچنین در صحبت هایشان پیداست که با اطرافیان خود چه در داخل و چه خارج محیط کار ارتباطی ندارند.

وقتی فرد هنوز به مرحله فرسودگی شغلی نرسیده است و حاضر است به هر قیمتی به اهداف خود برسد، ممکن است خودش متوجه نباشد که در حال آسیب زدن به خودش است ولی مغزش کاملا متوجه این آسیب ها میشود.

در چنین شرایطی، سیستم عصبی سمپاتیک تلاش می کند که پاسخ جنگ یا گریز را ایجاد کند تا بتواند وضعیت بدن را ثابت نگه دارد. وقتی بدن در موقعیت جنگ یا گریز قرار می گیرد، سیستم عصبی سمپاتیک از طریق بالا بردن ضربان قلب، افزایش جریان خون در ماهیچه ها و از کار انداختن سیستم گوارش سعی می کند با استرس مقابله کند.

در این شرایط، غدد هیپوفیز، هیپوتالاموس و آدرنال وارد عمل می شوند. استرس باعث فعال شدن غده هیپوتالاموس می شود که در نتیجه آن غده هیپوفیز هورمون آدرنوکورتیکوتروپی را در غدد آدرنال ترشح می کند. غدد آدرنال که در ناحیه فوق کلیوی قرار دارند وجود استرس را متوجه می شوند و در نتیجه کورتیزول و آدرنالین ترشح می کنند.

در حقیقت، کورتیزول و آدرنالین طراحی شده اند تا از ما در شرایط استرس زودگذر محافظت کنند. بنابراین، عملکرد غدد آدرنال به گونه ای نیست که به ما در استرس های طولانی مدت کمک کند. اگر شرایط استرس زا به طول بیانجامند، این غدد دچار خستگی می شوند و خستگی آنها به صورت کاهش عملکرد سیستم ایمنی، خستگی بسیار زیاد و مفرط، انرژی پایین مغز، فشار خون پایین و میل به شوری و شیرینی ظاهر می شود.

اگر این شرایط ادامه پیدا کند، فقط بدن نیست که دچار عملکرد پایین می شود بلکه مغز هم دیگر کارایی قبل را نخواهد داشت و فرد در یک دور باطل گیر می کند که در آن هر چه بیشتر کار می کند کارایی کمتری نصیبش می شود. در نهایت، فرسودگی شغلی به صورت یک بحران جسمی خودش را آشکار می کند. حالا سوال اینجاست که آیا کوچینگ می توانند به افراد کمک کنند که به این مرحله نرسند و آیا اگر به این مرحله رسیدند می توانند به آنها کمک کنند که از این بحران بیرون بیایند؟



* برگرفته از کتاب تاب آوری، اقدام در کوچینگ ، ترجمه محمدرضامقدسی و مرضیه نزاکت الحسینی انتشارات پروچستا ، ۱۳۹۹

منبع : میگنا

تاب آوری خانواده

پاسخ مثبت خانواده به مشکلات را تاب آوری خانواده گویند

پاسخ مثبت خانواده به مشکلات و مسیری که یک خانواده در مواجه با مشکلات و نگرانی هایی که در طول زمان طی می‌کند را تاب‌آوری خانواده نامید.

تاب آوری خانواده همچنین میتواند الگوی رفتاری ویژه ای باشد که خانواده تحت شرایط پرتنش بروز میدهد.

تاب آوری خانواده به روند انطباق و سازگاری در خانواده به عنوان یک واحد کاربردی اطلاق می شود.

منشا اصلی مفهوم تاب آوری خانواده به روایتی از کودکان و نحوه ی عملکرد آنها در مواجهه با تجربیات زندگی بوده است.مفهوم تاب آوری خانواده در این مسیر از تعاریف متفاوت, تحقیقات , کاربردها و تفاسیر بالینی تکامل یافته است.

بنابراین بسیار طبیعی است که درحیطه تاب آوری خانواده موضوعات مختلفی برای مشاوران  ، روانشناسان و خانواده درمانگران و دیگر افراد متخصص در این زمینه حائز اهمیت باشد.

به نظر میرسد در طول زمان ابتدا خانواده به عنوان بستری برای تاب آوری فردی مطرح شد  و در نهایت به ارتباط خانواده با تاب آوری اجتماعی تغییرجهت داده است.

اگر چه عملکرد حمایتی خانواده درواقع سیستمی است برای  توسعه و تقویت تاب آوری اعضای  آن بشمار میرود   با این حال میتوان خانواده را بمثابه چاقوی دولبه ای در نظر گرفت که در تاب آوری و آسیب پذیری اعضای خود هم میتواند موثر باشد  .

تاب آوری خانواده شامل تحقیق بر روی بحران ها و استرس هاست .برای مثال میتوان به تعاملات و حمایت اعضای خانواده از یکدیگر و مهارت های مورد نیاز برای تطبیق با نگرانی ها و نقش جامعه  در سازگاری هر چه بهتر و بیشتر خانواده را عنوان کرد.

تاب آوری خانواده همچنین میتواند توانایی پایداری و عبور از شرایط دشوار با تامل و تدبیر باشد .

تاب آوری خانواده را میتوان “روندی فعال و مثبت از پایداری , خود سازی و رشد در بحران دانست که بر این اساس خانواده تاب آور با توجه به شرایط  و شدت مخاطرات ،  قدرت صدمه و میزان وخامت اوضاع  و برخورداری از تمامی ظرفیت ها و منابع حمایتی  میتواند به روشی خاص واکنش مثبت نشان دهد .

تاب آوری چیزی فراتر از برگشت پذیری است  تاب آوری به معنای انعطاف پذیری و متضاد شکنندگی است همان طور که سکون متضاد حرکت است.

 مطالعات تاب آوری خانواده از سال ۱۹۳۰ از تاب آوری فردی به سمت تاب آوری خانواده پیش رفته است و خانواده را منبعی از توانایی و تاب آوری معرفی کرده است .

دستاوردهای پژوهشی دراین امر پیشرفتی در شناخت ساختار و رفتار خانواده محسوب می شود که تنها با تمرکز بر فردیت اعضا حاصل نمیگردد. تامل در تاب اوری خانواده بر ما آشکار میسازد که اغلب  خانواده ها حتی در بهترین شرایط هم  حداقل با سه نوع مشکل مواجه میشوند که عبارتند از :

تعییر در رتبه اجتماعی

جدل و نزاع  در نقش های خانوادگی

و ترک ، طلاق و یا مرگ یکی از اعضاء خانواده

که بایستی  از حداقل تاب آوری  و قدرت عبور موفق از این فراز و فرود برخوردار باشند .


تاب آوری خانواده ویژگی یا فرآیند!

بیشترین تحقیقات تاب آوری خانواده به شناسایی فاکتورهای محافظتی یا عوامل تهدید کننده پرداخته اند که ریشه آن را در فرزند پروری و پاسخ کودکان به عوامل استرس زا می توان یافت.

به گزارش میگنا، اغلب تحقیقات حوزه تاب آوری کودکان به دنبال تعیین ویژگی های مربوط به سازگاری های کودکان بوده است. برای مثال یافته های نیبرز, فورهند و مک ویکار (۱۹۹۳) نشان می دهد که مادر های جوان با توانایی شناختی بالا (دارای تاب آوری بالا ) تونایی ایجاد ارتباط بهتری با فرزندان خود دارند.

مطالعات متعدد دیگری نشان داده است جوانانی که نسبت به طلاق والدین خود و شرایط سخت خانواده دید منفی ندارند از نمره تاب آوری بهتری برخوردار بوده اند. وایمن و همکارانش( ۱۹۹۲ ) کودکانی را تاب آور می دانند که در شرایط پایدار خانوادگی زندگی کرده و ازقوانین خانوادگی و فضای صمیمانه ، حمایتگر و قانونمند برخوردار هستند.

یافته های دیگری را میتوان یافت از روابط معکوس معنی دار تاب آوری با احساسات منفی که در جای خود بسیار حایز اهمیت است .

مطالعات زیادی وجود دارند که تاب آوری را یک ویژگی در نظر میگرند که به عنوان نمونه می توان تحقیق بر روی خانواده های هاوایی (مطالعات پروفسور امی ورنر) را ازاین نوع بر شمرد؛ بررسی های متعدد در حوزه تاب آوری خانواده نشان داده که سخت رویی، قدرت و توان حل مساله با سطوح بالای تاب آوری و عملکرد خانواده در ارتباط بوده در تحقیقی دیگر بر روی تاب آوری خانواده هایی که سرپرستی کودکانی از دیگر کشور ها ( تاب اوری کودکان پناهنده ) را بر عهده داشتند سه عامل سطوح بالای ارتباطی و حل مسئله، داشتن دید مثبت و معنویت نقش تعیین کننده داشتند. همین طور تاب آوری بالا با عواملی مانند جهان بینی مثبت، بسیج منابع و انسجام خانواده در خانواده هایی با کودکان مبتلا به اوتیسم این ارتباطات را تایید کرده است.

در خانواده های تک والد به گفته گریف و ریتمن( ۲۰۰۵ ) پشتکار، بیان عاطفی و اعتماد به نفس از ویژگی های فردی تاب آوری لحاظ شده اند.



*رویکردهای امروزی
بررسی تاب آوری خانواده به عنوان یک فرآیند
گرچه تحقیقات در گذشته نتایج نظری و عملی خوبی در بر داشته اند اما به طور طبیعی این تحقیقات مقطعی بودند و تاب آوری را محصول مجموعه ای از ویژگی های ثابت می دانند که حضور یا عدم حضور آنها عملکرد و تاب آوری خانواده را معین میکند.

به عبارتی این مطالعات از طریق روشهای استاندارد تنها می تواند ویژگی های مرتبط با تاب آوری خانواده را در یک مقطع زمانی مشخص بررسی و مشخص نماید.

این رویکرد که تاب آوری خانواده فرآیندی بشمار آید که در طول زمان تغییر میکند و مسیر های متعددی را می پیماید مقابله ویژه ای با رویکردهای بالینی و درمانی پیدا میکند که به نوبه خود میتواند چالش برانگیز باشد.

در رویکردی که ما تاب آوری خانواده را فرایند در نظر میگیریم بالطبع هدف ایجاد مقیاس تاب آوری برای سنجش پاسخ به عوامل استرس زا نیست بلکه ما در این رویکرد در پی ایجاد روشی برای ارزیابی پاسخ های خانواده در شرایط مختلف با عملیاتی ساختن تاب آوری هستیم که به محتوا و عامل استرس زا بستگی دارد.

تمرکز بر تاب آوری خانواده و استمرار انطباق پذیری و سازگاری و سازندگی خانواده به طرح تحقیق طولی نیاز دارد که عملکرد و اتمسفر خانواده را قبل، بعد و در حین مواجهه با عامل استرس زا بررسی کند.

تعیین مسیر های مشترکی که خانواده ها اتخاذ میکنند و همچنین کشف مسیر هایی که در طولانی مدت به نتایج سازگارانه میرسند از اهداف پر اهمیت اینگونه مطالعات طولی در تاب اوری خانواده بشمار می آید.

خانواده هایی که قادر به بازگشت به شرایط پیش از بحران هستند احتمالا از نمره تاب آوری خوبی برخوردار هستند البته دراین رویکرد فرآیند-محور مسیرهای طی شده به سمت شرایط سالم پسا بحران می توانند کاملا متفاوت باشند.

اکنون روشن است که برای بررسی فرآیند های مربوط به تاب آوری خانواده در زمینه ها و شرایط مختلف نیازمند تحقیقات طولی هستیم. در واقع، توجه به عواملی که خانواده را درسازگاری با شرایط جدید یا عوامل استرس زا یاری می کند به ارایه تصویری روشن و ادارکی جامع از تاب آوری خانواده می انجامد.

همچنین مهم است که تمایز بین تاب اوری فردی و خانوادگی را هرچه بیشتر شناخته و چگونگی ارتباط این دو را کشف کنیم. بخش عمده ای از مطالعات و مبانی نظری در تاب آوری خانواده به یافته های مطالعات انجام شده در تاب آوری فردی اقتباس شده است و به خانواده ها تعمیم یافته است. با این حال، این سوال که آیا عناصر تاب آوری منحصر به واحد های خانوادگی و مستقل از افراد یا اعضای خانواده هستند نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

به طور خاص، ما به استراتژی هایی نیاز داریم که خانواده را به عنوان یک واحد منسجم تلقی کنند. با این حال داده های منفرد و شخصی که روابط بین فرد و متغیرهای خانوادگی و تاب آوری در برابر استرس در طول زمان بررسی میکنند، نگرش و بینش مهمی درباره درک فردی از نقش تاب اوری در خانواده ارائه میدهد. یک خانواده می تواند همانطور که به دنبال غلبه بر بحران آست از آنها نیز بهره گیرد.

نکته مهم آن است که شباهت یا تفاوت عوامل مرتبط با تاب آوری خانواده و یا عوامل مرتبط با تاب آوری در یک فرد با هم سنجیده شوند. ماهیت تاب آوری خانواده چشم اندازی چالش برانگیز است و پتانسیل بازده آن قابل توجه است. یادگیری در مورد فرآیند هایی که خانواده ها در محیط های منحصر به فرد در مقابله با استرس و گرفتاری هایشان به کار میگیرند، بدون شک در طراحی مداخلات موثر واقع میشوند. برای شناسایی این فرآیندها، لازم است تحقیقات طولی هم در مورد شرایط خانواده و هم در مورد عامل مخاطره و استرس زا انجام شود.

با استفاده از این روش میتوان به مفهوم تاب آوری خانواده و کارایی آن از آغاز تا هم اکنون در ملاحظات بالینی نزدیک تر شد شناسایی مسیرهای متفاوتی که خانواده ها در مواجهه با بحران ها به کار می گیرند قطعا به شناسایی عوامل شکل دهنده این مسیرها نیز کمک می کند.

تاب آوری خانواده چیست ؟

تاب آوری خانواده مسیری است که در مواجهه با استرس ها و انطباق پذیری طی می شود که باید هم در زمان حال و هم در طول زمان مورد بررسی قرار گیرد.

تاب آوری خانواده ارکان، ابعاد، منابع و موانع خانواده در مواجه با مشکلات را مورد مطالعه قرار میدهد.

پاسخ مثبت خانواده را به مشکلات تاب آوری خانواده میگویند
این تعریف بر مبنای چند نکته مهم است که باید مورد توجه قرار بگیرد: ابتدا باید دانست که تاب آوری، ساختاری ثابت و یا برچسب نیست که بتوان آن را بر روی برخی خانواده ها اعمال کرد و روی برخی نه.

نکته اول: تاب آوری مسیری منحصر به فرد است که خانواده ها ممکن است در مواجهه با عامل استرس زا از آن عبور کنند.
نکته دوم: آن است که تاب آوری باید هم در زمان حال و هم در طول یک مدت زمان معین بررسی شود چرا که برخی عوامل ابتدا حمایت کننده و موثر واقع می شوند اما در طولانی مدت ممکن است خانواده را در معرض خطرقرار دهند.
نکته سوم: آن است که بدانیم شکل ظاهری تاب آوری با نحوه بررسی آن در شریط استرس زا با هم تفاوت دارند.

برای مثال انطباق پذیری مثبت با بحران کشاورزی و در پی آن از دست دادن شغل و درآمد احتمالا نیازمند مهارت والدین در حمایت از فرزندان است. به طور کل این تعریف اهمیت فاکتور های خطر و عوامل حمایتی را که در هر خانواده منحصر به خود است بیان میکند؛ در پاسخ به عامل استرس زا و به وجود آمدن مسیر های تاب آوری عناصر فردی و موقعیتی نقش اساسی ایفا می کنند.

تاب آوری خانواده از حفظ عملکردهای اصلی خانواده و توانایی ترمیم و بازسازی در صورت بروز سانحه و فراتر از آن از رشد و توسعه خانواده میگوید. در این روند ظرفیت های سه گانه جذب یا کنارآمدن، سازگاری یا انطباق و تغییر یا تحول در کنار مجموعه ای عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، تربیتی و ژنتیکی مد نظر قرار میگیرد.

همچنین پژوهش در پایداری و توسعه خانواده وبهباشی اجتماعی و روانی در شرایط بحرانی و غیر از آن هم به تاب آوری خانواده مربوط است.

بر این اساس روابط زوجین با یکدیگر، فرزند پروری، مدیریت روابط در خانواده به مثابه یک سازمان و پژوهش در اتمسفر زناشویی، هیجانی و تربیتی در گسره تاب اوری خانواده موضوعیت یافته اند.

هنگامیکه از تاب آوری گفته میشود صحبت از ظرفیتی به میان می آید که همه خانواده در سراسر گیتی از آن برخوردار هستند با این حال چالش اصلی شیوه توسعه و تقویت آن کماکان هسته مرکزی مطالعات حوزه تاب آوری خانواده هاست.

اکولوژی انسانی، فرهنگ، دسترسی به منابع و زیر ساخت های آموزشی و بهداشتی، رفاه و برخورداری، تغذیه، ژنتیک و اپی ژنتیک، محیط زیست، معنویت و … عوامل پرشمار دیگری می تواند در مباحث پر دامنه تاب آوری خانواده مورد توجه قرار بگیرد.

همچنین تغیییرات اقلیم، نیازهای ویژه، ناتوانی های جسمی و معلولیت، تصادفات، وقایع طبیعی، مهاجرت و جنگ، آوراگی و پناهندگی، بیماریهای سخت درمان و مرگ عزیزان و چگونگی مقابله خانواده ها با مسایلی از این دست همیشه از جایگاه خاصی در تاب آوری خانواده برخوردار بوده اند.

تاب آوری خانواده علاوه بر علوم سلامت از ظرفیت های روانشناسی، مشاوره،مددکاری،کوچینگ و منتورینگ به یقین برخوردار است.

منبع : میگنا