بلوط سفیر تابآوری مردمان زاگرس است که با ریشههای عمیق و عمر طولانی خود نمادی از قدرت و استقامت در برابر سختیها به شمار میآید
در دامنههای سرسبز و پرصلابت زاگرس، جایی که جنگلهای بلوط همچون نگهبانان کهنسال تاریخ و طبیعت ایستادهاند،جشن بلوط برگزار میشود.
این جشن، صرفاً یک گردهمایی شادمانه نیست؛ بلکه تجلی گاه شکوهمند تابآوری فرهنگی و پاسداشت سختکوشی مردمانی است که هویت خود را در دل این درختان مقدس و میوه حیاتبخششان، یعنی بلوط، ریشهدار کردهاند.
جشنی که نفسهای مقاومت یک فرهنگ اصیل را در سینه کوهستان زاگرس زنده نگاه میدارد.
این مراسم، بهویژه در پایتخت بلوط ایران جلوهای بینظیر و عمیق دارد.
بلوط، برای مردمان زاگرسنشین، بهویژه تنها یک درخت نیست.
بلوط منبع حیات، اقتصاد و هویت است.
از میوه آن، آردی حیاتبخش تهیه میشود که نان روزانه را تأمین میکند؛ چوبش، سوخت و سازه زندگی میسازد؛ و سایهسارش، پناهگاه انسان و دام است.
این وابستگی عمیق و چندجانبه، بلوط را به اساس فرهنگ و معیشت جوامع محلی تبدیل کرده است.
جشن بلوط، در حقیقت، جشن قدردانی از این موهبت طبیعی و تجلیل از پیوند ناگسستنی انسان و طبیعت در این خطه است.
این احترام متقابل، ریشه در خِرَد کهن زیستی دارد که تابآوری را میآفریند.
بلوط سفیر تابآوری مردمان زاگرس است و در فرهنگ این منطقه به عنوان پدر و مادر و نمادی از زندگی و امید شناخته میشود.
مراسم جشن بلوط، آیینی پرشور و مملو از نمادهای فرهنگی است.
معمولاً پس از پایان فصل برداشت بلوط در پاییز برگزار میشود. زنان، نقشی محوری دارند. آنها با پوشیدن لباسهای محلی رنگارنگ و نواختن سازهای سنتی مانند سرنا و دهل، فضایی سرشار از شادی و حرکت میآفرینند.
رقصهای گروهی چوبی (مانند چپی یا سهپا) با ریتمی پرانرژی، همبستگی و شکرگزاری جمعی را نمایش میدهد.
گاه شاهد مراسم سنتی آسیاب کردن بلوط به روش دستی، پخت نان مخصوص بلوط (نانی سنگین و مغذی) و پخش آن میان حاضران هستیم.
این اعمال، تنها نمایش نیستند؛ بازآفرینی و انتقال دانش بومی و مهارتهای بقا از نسلی به نسل دیگرند، تضمینی برای تداوم این تابآوری فرهنگی.
در دنیایی که جهانیسازی، هویتهای محلی را تهدید میکند، جشن بلوط به عنوان دژی مستحکم برای تابآوری فرهنگی عمل میکند.
این جشن، آگاهانه یا ناخودآگاه، در مقابل فراموشی و یکسانسازی میایستد.
با زنده نگاه داشتن زبان، پوشش، موسیقی، رقص و آیینهای مرتبط با بلوط، هویت منحصربهفرد مردمان زاگرس را تقویت و بازتعریف میکند.
این فرهنگ مقاوم و پایدار، با وجود همه فشارهای بیرونی، با برگزاری مداوم و پرشور این جشن، پیام روشنی میفرستد: “ما هستیم، فرهنگ ما زنده است و ریشههایش در خاک این کوهها محکم است.
بلوط سفیر تابآوری مردمان زاگرس است که با توانایی بازسازی و سازگاری با شرایط سخت اقلیمی، نشاندهنده روحیه مقاومت مردم این خطه است
این پایداری، جوهره تابآوری است.
زنان، بهعنوان حاملان اصلی دانش بومی مرتبط با بلوط (از شناسایی و جمعآوری تا فراوری و پخت نان)، نقشی بیبدیل در این تابآوری ایفا میکنند.
جشن بلوط، صحنهای است که این دانش و مهارتها را به نمایش میگذارند و به نسل جوان انتقال میدهند. حضور فعال آنها در رقص، آواز و اجرای مراسم، نهتنها بر پویایی جشن میافزاید، بلکه نقش محوری آنها در حفظ چرخه معیشت و فرهنگ را برجسته میسازد.
آنها نگهبانان واقعی میراث بلوط و نماد زنده مقاومت فرهنگی هستند. این انتقال دانش، زنجیره تابآوری را مستحکم میکند.
با این حال، این فرهنگ تابآور با چالشهای جدی روبهروست.
تخریب جنگلهای بلوط بر اثر آتشسوزیهای گسترده، چرای بیرویه، آفات و تغییرات اقلیمی، بنیان معیشتی و نمادین این جشن را تهدید میکند.
مهاجرت جوانان به شهرها نیز انتقال سنتها و دانش بومی را با مشکل مواجه ساخته است.
روند کند جایگزینی درختان بلوط و تغییر سبک زندگی، سایهای از نگرانی بر آینده این جشن کهن انداخته است.
بقای جشن بلوط، مستلزم بقای خود بلوط و جوامع وابسته به آن است. اینجا، تابآوری فرهنگی و زیستبومی درهم تنیدهاند.
در این میان، اسلام آباد غرب کرمانشاه پایتخت بلوط ایران نام گرفته است.
این شهر در قلب یکی از گستردهترین و ارزشمندترین جنگلهای بلوط کشور قرار دارد نماد هویت استانی و کانونی برای جلب توجه ملی به اهمیت حفاظت از این اکوسیستم منحصربهفرد و فرهنگ وابسته به آن است.
نامیدن اسلام آبادغرب به عنوان پایتخت بلوط، بار مسئولیتی سنگین برای حفاظت از این میراث مشترک را نیز بهدنبال دارد.
برگزاری هر آیین و جشن در پایتخت بلوط ، فریادی برای حفظ این گنجینه سبز است.
جشن بلوط،سفیر تابآوری مردمان زاگرس است.
این جشن به ما یادآوری میکند که هویت فرهنگی عمیقاً با محیط طبیعی و شیوههای پایدار تعامل با آن گره خورده است.
جشن بلوط، با همه شور و زیباییاش، درسهایی گرانبها در پایداری، احترام به طبیعت، همبستگی اجتماعی و مقاومت در برابر فراموشی دارد.
حمایت از این جشن و حفاظت از جنگلهای بلوط سراسر زاگرس علاوه بر اینکه حفظ یک آیین است سرمایهگذاری برای تابآوری فرهنگی و زیستبومی ایران نیز هست.
است.
باید این شعله فرهنگ را، که در دل پایتخت بلوط و سرتاسر روستاهای زاگرس میدرخشد، روشن نگاه داریم، چرا که خاموشی آن، خاموشی بخشی از روح تابآور این سرزمین خواهد بود.
پایان کلام اینکه بلوط سفیر تابآوری مردمان زاگرس است که در ادبیات و هنرهای محلی به عنوان نماد پایداری، خرد و امید به تجدید حیات بارها مورد ستایش قرار گرفته است.
دکتر محمدرضا مقدسی، متولد کرمانشاه، بنیانگذار و مدیر رسانه تخصصی تابآوری ایران (resiliency.ir) است که در سال ۱۳۹۴ با هدف ارتقاء دانش و فرهنگ تابآوری تأسیس شد. او بازنشسته آموزش و پرورش و مترجم و مؤلف بیش از ۴۰ کتاب تخصصی در زمینه تابآوری است.
آدرس اصلی تاب آوری کشور، به عنوان خانه تاب آوری ایران و به آدرس اینترنتی www.resiliency.ir فعالیت میکند.
ایران در زمره کشورهایی است که رسانه و پایگاه تخصصی تاب آوری دارد.
نظرات بسته شده است.