سند ملی تابآوری چیست ؟
سند ملی تابآوری، سندی راهبردی، فرابخشی و آیندهنگر است که با هدف ارتقای ظرفیت کشور برای پیشگیری، آمادگی، مقابله، تداوم عملکرد، سازگاری و بازسازی در برابر انواع مخاطرات، بحرانها و شوکهای داخلی و خارجی تدوین میشود. این سند چارچوبی جامع برای هماهنگی سیاستها، برنامهها و اقدامات ملی فراهم میآورد تا جامعه، دولت، اقتصاد، زیرساختها و محیطزیست بتوانند در شرایط دشوار، کارکردهای اساسی خود را حفظ کرده و پس از بحران با کمترین آسیب به مسیر توسعه بازگردند.
در جهان امروز، کشورها با طیف گستردهای از تهدیدها و عدم قطعیتها روبهرو هستند. بلایای طبیعی مانند زلزله، سیل، خشکسالی و طوفان، بحرانهای اقتصادی و مالی، بیماریهای فراگیر، تغییرات اقلیمی، تهدیدات سایبری، مخاطرات فناورانه، تنشهای اجتماعی و امنیتی و حتی تحولات سریع فناوری میتوانند ثبات و توسعه کشورها را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین شرایطی، صرف برخورد واکنشی با بحرانها کافی نیست؛ بلکه لازم است ظرفیتهای تابآوری در تمامی سطوح جامعه به صورت نظاممند تقویت شوند. سند ملی تابآوری پاسخی راهبردی به این ضرورت است.
این سند بر این اصل استوار است که تابآوری توانایی سازگاری، یادگیری، تحول و رشد در شرایط دشوار را نیز در بر میگیرد. از این منظر، جامعه تابآور جامعهای است که بتواند خطرات را پیشبینی کند، برای مواجهه با آنها آماده باشد، در زمان وقوع بحران عملکردهای حیاتی خود را حفظ کند و پس از بحران، با سرعت و اثربخشی بیشتری بازسازی و نوسازی شود.
سند ملی تابآوری معمولاً دارای چشمانداز، مأموریت، ارزشها، اهداف کلان، سیاستهای راهبردی، برنامههای اجرایی، شاخصهای ارزیابی و سازوکارهای نظارتی است. در این سند، نقش و مسئولیت نهادهای مختلف حاکمیتی، بخش خصوصی، سازمانهای مردمنهاد، مراکز علمی و پژوهشی و شهروندان مشخص میشود تا همکاری و هماهنگی میان همه ذینفعان برای ارتقای تابآوری ملی فراهم گردد.
ابعاد سند ملی تابآوری گسترده و چندلایه است. تابآوری اجتماعی به تقویت سرمایه اجتماعی، مشارکت مردمی، انسجام اجتماعی، سلامت روان و حمایت از گروههای آسیبپذیر میپردازد. تابآوری اقتصادی بر پایداری تولید، اشتغال، سرمایهگذاری، تنوعبخشی اقتصادی و کاهش آسیبپذیری در برابر شوکهای اقتصادی تمرکز دارد.
تابآوری زیرساختی شامل ایمنی و پایداری شبکههای حملونقل، انرژی، آب، ارتباطات و خدمات حیاتی است. تابآوری زیستمحیطی به حفاظت از منابع طبیعی، سازگاری با تغییرات اقلیمی و کاهش آسیبهای محیطزیستی توجه دارد. همچنین تابآوری نهادی و حکمرانی بر توانایی سازمانها و نهادهای عمومی برای تصمیمگیری مؤثر، مدیریت بحران و تداوم خدمات عمومی تأکید میکند.
یکی از ویژگیهای مهم سند ملی تابآوری، رویکرد فرابخشی و یکپارچه آن است. بسیاری از بحرانها ماهیتی پیچیده و چندبعدی دارند و آثار آنها محدود به یک بخش خاص نیست. به همین دلیل، این سند تلاش میکند میان سیاستهای توسعه، مدیریت بحران، امنیت ملی، سلامت عمومی، حفاظت محیطزیست و برنامهریزی اقتصادی پیوند برقرار کند و از پراکندگی و موازیکاری جلوگیری نماید.
از منظر اجرایی، سند ملی تابآوری معمولاً بر پایه ارزیابی دقیق مخاطرات، شناسایی آسیبپذیریها و ظرفیتهای موجود کشور تدوین میشود. سپس اهداف کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت برای افزایش تابآوری تعیین شده و شاخصهایی برای سنجش میزان پیشرفت در نظر گرفته میشود. این شاخصها امکان پایش مستمر، ارزیابی عملکرد و اصلاح سیاستها را فراهم میسازند.
در نهایت، سند ملی تابآوری را میتوان نقشه راهی برای دستیابی به امنیت پایدار، توسعه پایدار و حکمرانی مؤثر دانست. این سند با ایجاد چارچوبی منسجم برای مدیریت مخاطرات و افزایش ظرفیت سازگاری کشور، نه تنها به کاهش خسارات ناشی از بحرانها کمک میکند، بلکه زمینهساز ارتقای کیفیت زندگی، افزایش اعتماد عمومی، تقویت سرمایه اجتماعی و پایداری توسعه ملی نیز میشود. از این رو، سند ملی تابآوری یکی از اسناد راهبردی کلیدی برای کشورها در قرن بیستویکم به شمار میرود و نقش مهمی در تضمین آیندهای ایمنتر، پایدارتر و توانمندتر برای نسلهای حاضر و آینده دارد.
