فرهنگ بنیان تابآوری است
فرهنگ بنیان تابآوری بهعنوان شعار دومین سال فعالیت دبیرخانه مأموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور برگزیده شده است.
این مأموریت ملی در سال ۱۴۰۳ طی ابلاغیهای از سوی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به دانشگاه حکیم سبزواری واگذار شد.
در این مسیر، «خانه تابآوری» بهعنوان آدرس اصلی و مرجع تخصصی تابآوری در ایران، در چارچوب مأموریت ملی و علمی دانشگاه حکیم سبزواری، نقش همراه و پشتیبان علمی این برنامه را ایفا میکند.
فرهنگ بنیان تابآوری است؛ شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما در واقع بیانگر یک حقیقت عمیق درباره پایداری جوامع در برابر بحران، تغییرات و فشارهای گوناگون است.
فرهنگ به عنوان مجموعهای از ارزشها، باورها، هنجارها و شیوههای زندگی، نقشی اساسی در شکلگیری این توانایی ایفا میکند. هنگامی که گفته میشود فرهنگ بنیان تابآوری است، در واقع به این نکته اشاره میشود که ریشه و زیربنای توان مقاومت و بازسازی اجتماعی در نظام فرهنگی هر جامعه قرار دارد.
فرهنگ به عنوان یک سرمایه ناملموس، رفتارها و تصمیمهای جمعی را شکل میدهد. ارزشهایی مانند همبستگی اجتماعی، مسئولیتپذیری، امید به آینده، همکاری و اعتماد عمومی، همگی در بستر فرهنگ شکل میگیرند.
جامعهای که در فرهنگ آن مشارکت، همدلی و احترام به دانش و تجربه جایگاه ویژهای دارد، در مواجهه با بحرانهای اقتصادی، اجتماعی یا حتی زیستمحیطی، توان بیشتری برای عبور از دشواریها خواهد داشت. به همین دلیل، بسیاری از پژوهشهای حوزه توسعه پایدار و مدیریت بحران تأکید میکنند که تقویت سرمایه فرهنگی یکی از مهمترین راههای افزایش تابآوری اجتماعی است.
بنیان تابآوری بودن فرهنگ به این معناست که فرهنگ مانند یک زیرساخت عمل میکند. همانطور که زیرساختهای فیزیکی مانند جاده، انرژی یا ارتباطات امکان توسعه اقتصادی را فراهم میکنند، زیرساخت فرهنگی نیز امکان پایداری اجتماعی را ایجاد میکند. در جامعهای که فرهنگ گفتوگو، مدارا و همکاری تقویت شده باشد، اختلافها کمتر به بحران تبدیل میشوند و توان حل مسئله جمعی افزایش مییابد. در مقابل، اگر فرهنگ اجتماعی مبتنی بر بیاعتمادی، فردگرایی افراطی یا بیتفاوتی باشد، حتی کوچکترین چالشها نیز میتوانند به بحرانهای بزرگ تبدیل شوند.
از منظر توسعه انسانی، فرهنگ بستر شکلگیری هویت جمعی نیز هست.
هویت مشترک به مردم احساس تعلق میدهد و همین احساس تعلق یکی از عوامل مهم تابآوری محسوب میشود. وقتی افراد یک جامعه احساس کنند که بخشی از یک هویت مشترک هستند، در برابر تهدیدها و بحرانها بیشتر از یکدیگر حمایت میکنند. این موضوع به ویژه در شرایطی مانند بلایای طبیعی، فشارهای اقتصادی یا تحولات اجتماعی اهمیت زیادی پیدا میکند. فرهنگ مشترک میتواند مانند یک نیروی پیونددهنده عمل کند و جامعه را در مسیر عبور از بحرانها همراه سازد.
نقش فرهنگ در تابآوری هم در سطح اجتماعی وهم در سطوح فردی و خانوادگی نیز پررنگ و اثرگذار است. باورهای فرهنگی درباره امید، تلاش، یادگیری و سازگاری میتوانند نگرش افراد نسبت به مشکلات را شکل دهند. فردی که در فرهنگی رشد کرده است که شکست را بخشی از فرایند یادگیری میداند، در مواجهه با مشکلات سریعتر خود را بازسازی میکند. در مقابل، در فرهنگی که شکست به عنوان پایان مسیر تلقی میشود، احتمال ناامیدی و کنارهگیری بیشتر خواهد بود. بنابراین فرهنگ نه تنها رفتار جمعی بلکه الگوهای روانی افراد را نیز تحت تأثیر قرار میدهد و همین امر تابآوری فردی را تقویت میکند.
در دنیای امروز که جوامع با چالشهای پیچیدهای مانند تغییرات اقلیمی، تحولات اقتصادی، مهاجرت، فناوریهای نو و بحرانهای جهانی روبهرو هستند، توجه به نقش فرهنگ در تقویت تابآوری بیش از گذشته اهمیت یافته است. بسیاری از کشورها در سیاستگذاریهای فرهنگی خود تلاش میکنند ارزشهایی مانند خلاقیت، یادگیری مداوم، مشارکت اجتماعی و مسئولیتپذیری شهروندی را تقویت کنند. این ارزشها به جامعه کمک میکند تا در برابر تغییرات سریع دنیای معاصر انعطافپذیرتر باشد.
در این میان، دانشگاهها یکی از مهمترین نهادهای شکلدهنده فرهنگ علمی و اجتماعی محسوب میشوند. دانشگاه تنها محل آموزش تخصصی نیست، بلکه فضایی برای تولید اندیشه، تقویت گفتوگو و شکلگیری ارزشهای فرهنگی جدید نیز به شمار میرود. دانشگاهها میتوانند با گسترش فرهنگ پژوهش، نقد علمی، همکاری بینرشتهای و مسئولیت اجتماعی، نقش مهمی در تقویت تابآوری فرهنگی جامعه ایفا کنند. از این منظر، مأموریتهای دانشگاهی تنها به تربیت نیروی متخصص محدود نمیشود، بلکه شامل مشارکت فعال در توسعه فرهنگی و اجتماعی نیز هست.
در این چارچوب است که، مأموریت ملی دانشگاه حکیم سبزواری اهمیت ویژهای پیدا میکند. این دانشگاه به عنوان یکی از مراکز علمی مهم در شرق ایران، نقش قابل توجهی در گسترش دانش، فرهنگ و توسعه منطقهای دارد. مأموریت ملی این دانشگاه به معنای تمرکز بر حوزههایی است که میتواند به حل مسائل اساسی جامعه و تقویت ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی کمک کند. چنین مأموریتی دانشگاه را از یک مرکز آموزشی صرف به یک نهاد اثرگذار در توسعه پایدار تبدیل میکند.
دانشگاه حکیم سبزواری با تکیه بر پیشینه فرهنگی شهر سبزوار و میراث فکری حکیم سبزواری و سایر بزرگان خویش ، میتواند الگویی از پیوند میان فرهنگ، فلسفه و علم ارائه دهد.
این پیوند به شکلگیری گفتمان فکری جدید کمک میکند و زمینه را برای تقویت سرمایه فرهنگی جامعه فراهم میسازد. وقتی دانشگاه در کنار آموزش و پژوهش به توسعه فرهنگی نیز توجه کند، در واقع به تقویت بنیان تابآوری اجتماعی کمک کرده است.
اهمیت مأموریت ملی دانشگاه حکیم سبزواری از آنجا ناشی میشود که دانشگاه میتواند به عنوان یک کانون تولید دانش بومی عمل کند. دانش بومی به شناخت دقیقتر مسائل منطقهای کمک میکند و راهحلهایی متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی ارائه میدهد. چنین رویکردی باعث میشود سیاستها و برنامههای توسعه با واقعیتهای فرهنگی جامعه هماهنگتر باشند و در نتیجه اثربخشی بیشتری داشته باشند.
همچنین دانشگاهها میتوانند با گسترش فعالیتهای فرهنگی، هنری و اجتماعی در میان دانشجویان، نسل جدیدی از شهروندان مسئول و آگاه تربیت کنند. این نسل میتواند در آینده نقش مهمی در مدیریت چالشهای اجتماعی و اقتصادی ایفا کند. وقتی دانشجویان علاوه بر مهارتهای تخصصی با ارزشهایی مانند گفتوگو، مدارا، تفکر انتقادی و مسئولیت اجتماعی آشنا شوند، جامعه از سرمایه انسانی تابآورتری برخوردار خواهد شد.
فرهنگ بنیان تابآوری است، زیرا چارچوبی فراهم میکند که در آن جامعه میتواند با تغییرات و بحرانها سازگار شود. این چارچوب از طریق آموزش، هنر، رسانه، خانواده و نهادهای علمی شکل میگیرد. در این میان، دانشگاهها به ویژه دانشگاههایی که دارای مأموریت ملی هستند، میتوانند نقش راهبردی در تقویت این چارچوب ایفا کنند. آنها با تولید دانش، تربیت نیروی انسانی و گسترش گفتوگوهای فرهنگی، بستر شکلگیری جامعهای پایدارتر و مقاومتر را فراهم میکنند.
هرچه فرهنگ یک جامعه بر پایه ارزشهایی مانند اعتماد، همبستگی، یادگیری و خلاقیت استوار باشد، آن جامعه توان بیشتری برای عبور از بحرانها خواهد داشت. به همین دلیل سرمایهگذاری در حوزه فرهنگ در واقع سرمایهگذاری بر آینده و پایداری جامعه است. در این مسیر، دانشگاه حکیم سبزواری با مأموریت ملی خود میتواند نقش مهمی در تقویت فرهنگ و در نتیجه افزایش تابآوری اجتماعی ایفا کند و الگویی برای پیوند میان دانش، فرهنگ و توسعه پایدار ارائه دهد.
نظرات بسته شده است.