مفهوم تابآوری ملی زیربنای توسعه پایدار محسوب میشود
تابآوری ملی مفهومی انتزاعی و دور از دسترس نیست؛ بلکه ظرفیتی حیاتی، ملموس و قابلسنجش است که در گرو سلامت، توانمندی و انسجام تکتک افراد جامعه و کیفیت روابط میان آنها و نهادهای اجتماعی شکل میگیرد.
این ظرفیت، توانایی یک ملت برای پیشبینی، جذب، تطبیق و بازیابی از شوکها و استرسهای عمیق – اعم از بلایای طبیعی، بحرانهای اقتصادی، تنشهای اجتماعی یا تهدیدات امنیتی – را تعیین میکند.
درک این موضوع که تابآوری ریشه در انسانها و ارتباطاتشان دارد، کلید ساختن جوامع قویتر و انعطافپذیرتر است.
دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگذار خانه تابآوری در ادامه آورده است : مفهوم تابآوری ملی زیربنای توسعه پایدار محسوب میشود.
مفهوم تابآوری ملی در گرو تقویت زیرساختهای حیاتی، انسجام اجتماعی، حکمرانی کارآمد و ظرفیت نوآوری جامعه است.
تابآوری ملی موهبتی تصادفی یا محصول منابع طبیعی نیست. این توانایی ریشه های عمیقی در انتخابهای آگاهانه و استراتژیک یک جامعه دارد؛ باارزشترین و حیاتیترین منابع هر ملت، انسانهای آن و شبکههای پیچیده ارتباطی و اعتمادی میان آنهاست.
جوامع تابآور تشخیص میدهند که زیرساختهای فیزیکی و ذخایر مالی، هرچند ضروری، بدون سرمایه انسانیِ توانمند، سالم و آموزشدیده و بدون سرمایه اجتماعیِ قوی متشکل از پیوندهای اعتماد، همبستگی، همکاری و مشارکت مدنی، شکننده و ناکافی هستند.
این آگاهی است که مسیر سرمایهگذاری را تعیین میکند.
سرمایهگذاری بر این منابع انسانی و اجتماعی مستلزم تعهدی بلندمدت و هوشمندانه است:
توسعه نظام آموزشیِ کیفی و فراگیر که علاوه بر برنامه های مهارت آموز، تفکر نقادانه، حل مسئله و توانایی یادگیری مادامالعمر را پرورش دهد؛ تقویت سیستم سلامت عمومیِ دسترسپذیر و کارآمد که رفاه جسمی و روانی شهروندان را تضمین کند؛ بنیاننهادن نهادهای شفاف، پاسخگو و عادلانه که اعتماد عمومی را جلب کرده و مشارکت فعال را تشویق کنند؛ و ترویج فرهنگ گفتوگو، احترام متقابل و مسئولیتپذیری اجتماعی که بستر شبکههای حمایتی قوی در سطح محلی و ملی را فراهم میآورد.
تابآوری سرمایهگذاری هوشمندانه بر مردم و پیوندهای انسانی، بهمثابه ثروت ملی است.
این شکل از سرمایهگذاری جامعهای را میسازد که در مواجهه با تهدیدات – اعم از طبیعی، اقتصادی یا اجتماعی – منسجم میماند، بهسرعت واکنش نشان میدهد، از تجربیاتش میآموزد و نه تنها بازمیگردد، بلکه با بینشی نو و قویتر از گذشته ظاهر میشود.
ستون اول تابآوری ملی این بنای مستحکم، سلامت روانی جمعی است.
این مفهوم فراتر از مجموع سلامت روانی افراد بوده و به وضعیت عاطفی-روانی کل جامعه، ظرفیت آن برای مقابله با استرس جمعی، حفظ امیدواری و حفظ عملکرد در شرایط دشوار اشاره دارد. جامعهای که شهروندانش از سلامت روانی نسبی برخوردارند – دارای عزت نفس، مهارتهای مقابلهای سالم، توانایی مدیریت هیجانات و حس هدفمندی – در مواجهه با بحرانها بسیار مقاومتر عمل میکند
افراد سالمروان قادر به تفکر منطقی، همکاری مؤثر و حفظ آرامش نسبی در شرایط پرتنش هستند، که این امر مستقیماً به افزایش ظرفیت تابآوری کل جامعه کمک میکند.
سرمایهگذاری در خدمات بهداشت روان همگانی، کاهش انگ اجتماعی مرتبط با مسائل روانی و ترویج فرهنگ مراقبت از خود و دیگران، ارکان تقویت این پایه حیاتی هستند.
ستون دوم و مکمل تابآوری ملی،سرمایه اجتماعی است.
این مفهوم به ذخیره اعتماد، هنجارهای همیاری و شبکههای ارتباطی موجود در یک جامعه اشاره دارد. سرمایه اجتماعی به دو شکل اصلی عمل میکند: پیوندی (اعتماد و روابط نزدیک درون گروههای همسان)، پلیای (اعتماد و ارتباط بین گروههای مختلف اجتماعی) و رابطای (اعتماد بین شهروندان و نهادهای رسمی). جامعهای با سرمایه اجتماعی غنی، شبکهای ایمن و انعطافپذیر ایجاد میکند. در زمان بحران، اعتماد متقابل باعث میشود افراد به همسایگان خود کمک کنند، اطلاعات بهطور مؤثر منتشر شود و همکاریهای مردمی به سرعت سازماندهی گردد. اعتماد به نهادها نیز برای پذیرش راهنماییها و سیاستهای بحران ضروری است. این شبکههای ارتباطی قوی، ضربهپذیری را کاهش داده و سرعت بهبودی و بازیابی تابآوری را به شدت افزایش میدهند.
همنوایی و تعامل سلامت روانی و سرمایه اجتماعی
این دو ستون بهطور عمیقی در هم تنیدهاند و یکدیگر را تقویت میکنند. سلامت روانی جمعی بالا زمینهساز شکلگیری و تقویت سرمایه اجتماعی است. افراد با سلامت روان بهتر، توانایی بیشتری برای ایجاد و حفظ روابط مبتنی بر اعتماد، همدلی و همکاری دارند. آنها تمایل بیشتری به مشارکت مدنی و کمک به دیگران نشان میدهند. از سوی دیگر، سرمایه اجتماعی قوی، بهعنوان یک عامل محافظتی قدرتمند برای سلامت روانی جمعی عمل میکند. حمایت اجتماعی ناشی از شبکههای مستحکم، احساس تعلق و امنیت را افزایش داده، استرس را کاهش میدهد و به افراد کمک میکند تا با مصائب فردی و جمعی بهتر کنار بیایند. جامعهای با روابط قوی و نهادهای مورد اعتماد، محیطی امنتر و امیدبخشتر برای سلامت روان افراد فراهم میکند. این چرخه تقویت متقابل، هسته اصلی تابآوری ملی را تشکیل میدهد.
تابآوری در عمل
وقتی بحرانی مانند یک سیل گسترده رخ میدهد،تابآوری برخاسته از این دو ستون چگونه خود را نشان میدهد؟ افراد با سلامت روانی پایدارتر، وحشت کمتری را تجربه کرده، دستورالعملهای ایمنی را بهتر رعایت کرده و آمادگی ذهنی بیشتری برای مقابله دارند. همزمان، سرمایه اجتماعی قوی، موجب میشود همسایگان بهطور خودجوش به کمک یکدیگر بشتابند، شبکههای محلی برای پناهدهی و توزیع کمکها بهسرعت فعال شوند و اعتماد به نهادهای مدیریت بحران، اجرای مؤثر برنامههای امداد و بازسازی را تسهیل کند. بازیابی روانی جامعه نیز در محیطی با حمایت اجتماعی بالا و نهادهای پاسخگو، بسیار سریعتر اتفاق میافتد. این تابآوری ملموس، نتیجه مستقیم سرمایهگذاری در سلامت روان و روابط اجتماعی است.
مفهوم تابآوری ملی نه تنها شامل مقاومت در برابر شوکهاست، بلکه بر تبدیل چالشها به فرصتها برای توسعه پایدار تأکید میکند.
مزایای رقابتی و توسعهای تابآوری ملی
تقویت این ظرفیت تنها برای مواجهه با بحرانها نیست.
یک جامعه با تابآوری بالا، مزایای رقابتی و توسعهای گستردهای دارد. این جوامع قادرند تغییرات اقتصادی و فناورانه را با انعطافپذیری بیشتری پذیرفته و تطبیق دهند. نوآوری و کارآفرینی در محیطی با اعتماد بالا و سلامت روانی بهتر شکوفا میشود. سرمایهگذاری خارجی نیز جذب جوامعی میشود که ثبات و ظرفیت تطبیق بالایی دارند. بهطور خلاصه،تابآوری ملی تنها بازگشت به وضعیت عادی پس از بحران نیست، بلکه ظرفیتی پویا برای یادگیری، تطبیق و پیشرفت در دنیایی پیچیده و پرتلاطم است.
راهبردهای کلیدی برای تقویت پایههای تابآوری
ساختن و حفظ این تابآوری مستلزم اقدامات آگاهانه و مستمر است:
1.سلامت روانی جمعی: ادغام بهداشت روان در نظام سلامت عمومی، افزایش دسترسی به خدمات مقرونبهصرفه، اجرای برنامههای پیشگیری و ارتقاء سلامت روان در مدارس، محیطهای کار و محلات، و مبارزه با انگ اجتماعی.
2.سرمایه اجتماعی: ترویج فرهنگ گفتوگو، مدارا و اعتمادسازی بین گروههای مختلف اجتماعی؛ حمایت از تشکلهای مدنی و داوطلبانه؛ شفافیت و پاسخگویی نهادهای حکومتی و عمومی؛ تقویت زیرساختهای اجتماعی مانند فضاهای عمومی و رویدادهای جمعی.
3.عدالت اجتماعی:کاهش نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی که مهمترین عامل تضعیف سلامت روان و از بین برنده اعتماد و سرمایه اجتماعی هستند.
تابآوری ملی موهبتی الهی یا محصول منابع طبیعی صرف نیست؛ بلکه نتیجهای است از انتخابهای آگاهانه یک جامعه برای سرمایهگذاری بر روی باارزشترین منابعش: انسانها و پیوندهای میان آنها.
سلامت روانی جمعی و سرمایه اجتماعی، دو روی یک سکه هستند که بنیان ظرفیت یک ملت برای مقاومت، تطبیق و شکوفایی را تشکیل میدهند.تابآوری امکان پیشرفت مستمر در جهانی نامطمئن است.
مفهوم تابآوری ملی در سیاستگذاریهای کلان، نیازمند هماهنگی بین بخشهای دولتی، خصوصی و مشارکت فعال شهروندان است تا امنیت و پایداری بلندمدت تضمین شود.
مفهوم تابآوری ملی شامل ظرفیت جامعه در حفظ ثبات اقتصادی و اجتماعی در برابر شوکهاست.
نظرات بسته شده است.