پیام معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در اختتامیه دومین هفتهٔ ملی تاب آوری ایران

پیام معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در اختتامیه دومین هفتهٔ ملی تاب آوری ایران

پیام دکتر وحید شالچی معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که در اختتامیهٔ هفتهٔ ملی تاب آوری ایران خوانده ‌شد:

بسم‌الله الرحمن الرحیم

اساتید فرهیخته، پژوهشگران ارجمند، مدیران فرهنگی، دانشجویان عزیز و همه دغدغه‌مندان آینده ایران، مایه خرسندی است که در جمع اندیشمندانی حضور دارم که «بازآفرینی فرهنگی» را نه صرفاً یک شعار، بلکه ضرورتی تمدنی برای ایران امروز می‌دانند. جهانی که ما در آن زیست می‌کنیم، جهانی سرشار از نااطمینانی، گسست‌های هویتی، آشفتگی‌های معنایی و فرسایش سرمایه‌های اجتماعی است.

در چنین جهانی، مسئله اصلی فقط توسعه اقتصادی یا پیشرفت فناورانه نیست؛ بلکه پرسش بنیادین این است که جوامع چگونه «معنای زیستن جمعی» خود را حفظ می‌کنند و چگونه در میانه بحران‌ها، توان ادامه دادن، امید ورزیدن و بازسازی خود را پیدا می‌کنند.از این منظر، مفهوم «تاب‌آوری فرهنگی» اهمیتی راهبردی می‌یابد.

تاب‌آوری فرهنگی صرفاً توان تحمل بحران نیست؛ بلکه توان بازتولید معنا، بازآفرینی هویت و حفظ انسجام اجتماعی در دل تحولات و تلاطم‌هاست. جامعه‌ای تاب‌آور است که بتواند بدون فروپاشی هویتی، با جهان جدید مواجه شود؛ گذشته خود را انکار نکند، اما در آن متوقف نیز نماند؛ و میان اصالت فرهنگی و اقتضائات آینده، نوعی تعادل خلاق برقرار کند.

امروز بیش از هر زمان دیگری دریافته‌ایم که توسعه پایدار، بدون بنیان‌های فرهنگیِ نیرومند، شکننده است. فناوری، اقتصاد و سیاست، اگر بر بستر فرهنگ و اعتماد اجتماعی استوار نباشند، قدرت حل بحران‌های عمیق اجتماعی را نخواهند داشت. از همین رو، بازآفرینی فرهنگی، پروژه‌ای حاشیه‌ای یا صرفاً هنری نیست؛ بلکه بخشی از امنیت ملی، انسجام اجتماعی و آینده تمدنی ماست.در این میان، دانشگاه جایگاهی ممتاز دارد.

دانشگاه فقط نهاد تولید علم نیست؛ بلکه نهاد تولید معنا، گفت‌وگو و امید اجتماعی است. دانشگاه می‌تواند به جامعه کمک کند تا بحران‌ها را صرفاً به مثابه «فروپاشی» نبیند، بلکه آنها را به فرصتی برای یادگیری تاریخی، بازاندیشی جمعی و تقویت سرمایه فرهنگی تبدیل کند. یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های دانشگاه در دوره کنونی، تبدیل تنش‌های اجتماعی به گفت‌وگوی عقلانی و تبدیل اضطراب‌های پراکنده به افق‌های مشترک امید است.

ما در معاونت فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، بر این باوریم که بازآفرینی فرهنگی بدون مشارکت فعال دانشگاهیان، دانشجویان، انجمن‌های علمی، کانون‌های فرهنگی و نهادهای میانجی دانشگاهی ممکن نخواهد بود. فرهنگ زمانی تاب‌آور می‌شود که مردم خود را در آن سهیم بدانند؛ زمانی که نسل جوان احساس کند هویت فرهنگی نه ابزاری برای حذف، بلکه بستری برای مشارکت، خلاقیت و تعلق است.

امروز تهدیدهای فرهنگی، صرفاً تهدیدهای بیرونی نیستند. فرسایش گفت‌وگو، کاهش اعتماد، فردگرایی افراطی، گسست نسلی و آشفتگی روایت‌های هویتی، بخشی از چالش‌های درونی جامعه ماست. مواجهه با این وضعیت، بیش از هر چیز نیازمند «حکمرانی فرهنگی فروتنانه» است؛ حکمرانی‌ای که به جای تحمیل، به گفت‌وگو تکیه کند؛ به جای انکار مسائل، آنها را بشنود؛ و به جای یکسان‌سازی، تنوع فرهنگی و اجتماعی جامعه را به رسمیت بشناسد.بازآفرینی فرهنگی، بدون شنیدن صداهای متکثر جامعه ممکن نیست.

از سوی دیگر، فرهنگ ایرانی واجد ذخایر عظیمی از تاب‌آوری تاریخی است.

از ادبیات و هنر ایرانی گرفته تا آیین‌های همبستگی، حافظه تاریخی، اخلاق زیستن جمعی و تجربه‌های دیرپای همدلی اجتماعی، همه می‌توانند منابعی برای بازسازی امید و انسجام باشند. هنر، ادبیات، روایت‌های تاریخی و حافظه فرهنگی، صرفاً عناصر زیبایی‌شناختی نیستند؛ بلکه سازوکارهای عمیق بازتولید روان جمعی و مقاومت اجتماعی‌اند.

اگر بخواهیم جامعه‌ای امیدوار، خلاق و تاب‌آور داشته باشیم، باید از «فرهنگ» به مثابه زیرساخت توسعه یاد کنیم، نه صرفاً زینت توسعه.

امیدوارم این رویداد علمی بتواند گامی مؤثر در جهت پیوند میان دانش، سیاست‌گذاری فرهنگی و تجربه‌های زیسته جامعه ایرانی باشد؛ و بتواند به شکل‌گیری ادبیاتی علمی و بومی درباره بازآفرینی فرهنگی، سرمایه اجتماعی و تاب‌آوری هویتی کمک کند.

برای همه برگزارکنندگان، پژوهشگران و کنشگران این عرصه آرزوی توفیق دارم و امیدوارم دانشگاه ایرانی همچنان یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید امید، عقلانیت و همبستگی اجتماعی باقی بماند.