کرمانشاه، پیشگام گفتمان تاب‌آوری گردشگری در کشور

کرمانشاه، پیشگام گفتمان تاب‌آوری گردشگری در کشور

کارگاه تخصصی تاب‌آوری گردشگری در کرمانشاه؛ گامی مهم در تدوین الگوی ایرانی تاب‌آوری گردشگری

کارگاه تخصصی تاب‌آوری گردشگری صبح امروز در کرمانشاه با تدریس دکتر محمدرضا مقدسی، بنیان‌گذار خانه تاب‌آوری ایران و مشاور عالی مأموریت ملی تاب‌آوری فرهنگی، برگزار شد. این کارگاه با هدف تبیین جایگاه تاب‌آوری در صنعت گردشگری، بررسی تهدیدها و فرصت‌های پیش‌روی مقاصد گردشگری و آشنایی شرکت‌کنندگان با رویکردهای علمی و کاربردی مدیریت بحران و سازگاری با تغییرات محیطی و اقتصادی برگزار شد.

این برنامه تاکید برارتقای تاب‌آوری تاسیسات گردشگری کرمانشاه به همت اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمانشاه و توسط موسسه آموزشی توسعه صنعت گردشگری و صنایع دستی بین الملل میراث داران میلکان در محل آمفی تئاتر جهاد دانشگاهی استان برگزار شد.

دراین نشست تخصصی جمعی از فعالان گردشگری، مدیران مقصد، کارشناسان، پژوهشگران، متخصصان توسعه محلی و علاقه‌مندان حوزه تاب‌آوری در آن حضور داشتند.

این رویداد و بطور کلی چنین رویدادهایی را می‌توان گامی در مسیر شکل‌گیری گفت‌وگویی جدی درباره آینده گردشگری ایران، مدیریت بحران در مقاصد گردشگری و ضرورت تدوین الگوی ایرانی تاب‌آوری گردشگری دانست.

 تاب‌آوری گردشگری چیست؟

تاب‌آوری گردشگری مفهومی راهبردی در مدیریت مقاصد گردشگری است که بر توانایی افراد، کسب‌وکارها، جوامع محلی و مقصدهای گردشگری برای پیش‌بینی مخاطرات، آمادگی در برابر بحران، سازگاری با تغییرات، تداوم فعالیت و بازیابی پس از بحران تمرکز دارد.

تاب‌آوری گردشگری از پیوند میان حوزه‌هایی مانند گردشگری، مدیریت بحران، اقتصاد، محیط زیست، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و توسعه محلی شکل گرفته است. این مفهوم در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری گردشگری در جهان تبدیل شده است.

در این کارگاه تأکید شد که تاب‌آوری را نباید صرفاً به زمان وقوع بحران محدود کرد. یک مقصد تاب‌آور پیش از بحران برای مواجهه با خطرها آماده می‌شود، آسیب‌پذیری‌های خود را کاهش می‌دهد، در زمان بحران توان واکنش مؤثر دارد و پس از بحران نیز از تجربه به‌دست‌آمده برای اصلاح سیاست‌ها و افزایش ظرفیت‌های خود استفاده می‌کند.

از این منظر، تاب‌آوری گردشگری یک رویکرد **پیش‌نگر، یادگیرنده و سازگارشونده** است و نمی‌توان آن را صرفاً مجموعه‌ای از اقدامات واکنشی پس از وقوع بحران دانست.

جایگاه روز جهانی تاب‌آوری گردشگری

یکی از محورهای مهم مطرح‌شده در این کارگاه، جایگاه تاب‌آوری گردشگری در گفتمان بین‌المللی بود.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۳ با تصویب قطعنامه A/RES/۷۷/۲۶۹، روز ۱۷ فوریه را به عنوان روز جهانی تاب‌آوری گردشگری (Global Tourism Resilience Day) تعیین کرد. این مناسبت بر اهمیت تقویت ظرفیت گردشگری برای مواجهه با بحران‌ها، سازگاری، بازیابی و ادامه فعالیت در شرایط دشوار تأکید دارد.

روز جهانی تاب‌آوری گردشگری با روز جهانی گردشگری متفاوت است.

روز جهانی گردشگری در ۲۷ سپتامبر برگزار می‌شود و موضوعاتی مانند اهمیت گردشگری، توسعه پایدار، اقتصاد، فرهنگ و ارتباط میان ملت‌ها را دربرمی‌گیرد. در مقابل، ۱۷ فوریه تمرکز مشخص‌تری بر ظرفیت صنعت گردشگری برای آمادگی، مقابله با بحران، سازگاری و بازیابی دارد.

هم‌سویی گفتمان تاب‌آوری گردشگری در ایران با چارچوب‌های بین‌المللی می‌تواند به توسعه ادبیات علمی این حوزه و ارتقای ظرفیت کشور در مدیریت پایدار مقاصد گردشگری کمک کند.

کرمانشاه به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های گسترده تاریخی، فرهنگی و طبیعی، یکی از استان‌های مهم گردشگری ایران است.

میراث تمدنی، تنوع فرهنگی، جاذبه‌های طبیعی، ظرفیت‌های روستایی و بوم‌گردی و موقعیت جغرافیایی ویژه، این استان را به مقصدی با قابلیت‌های قابل توجه برای توسعه گردشگری تبدیل کرده است.

در کنار این ظرفیت‌ها، کرمانشاه با مجموعه‌ای از چالش‌های طبیعی و اقتصادی نیز روبه‌رو است. زلزله، خشکسالی، تغییرات اقلیمی، نوسانات اقتصادی و سایر عوامل می‌توانند بر فعالیت‌های گردشگری تأثیر بگذارند.

همین ترکیب ظرفیت و چالش، کرمانشاه را به محیطی مناسب برای مطالعه و توسعه تاب‌آوری گردشگری تبدیل می‌کند.

برگزاری کارگاه تخصصی تاب‌آوری گردشگری در کرمانشاه توسط پدر تاب آوری ایران  را می‌توان گامی در جهت توجه بیشتر به ظرفیت‌های بومی و محلی در سیاست‌گذاری گردشگری دانست. این استان می‌تواند یکی از بسترهای مناسب برای آزمون و توسعه رویکردهایی باشد که بعدها در سایر مقصدهای گردشگری کشور نیز مورد استفاده قرار گیرند.

ضرورت تدوین الگوی ایرانی تاب‌آوری گردشگری

یکی از محورهای اصلی این کارگاه، ضرورت تدوین الگوی ایرانی تاب‌آوری گردشگری بود.

دکتر محمدرضا مقدسی در این زمینه بر اهمیت بومی‌سازی مفاهیم تاب‌آوری تأکید کرد. ایران دارای تنوع اقلیمی، فرهنگی و جغرافیایی گسترده‌ای است و مقصدهای گردشگری کشور با شرایط متفاوتی روبه‌رو هستند. از این رو، الگوی تاب‌آوری گردشگری در ایران باید ضمن بهره‌گیری از دانش و تجربه جهانی، با شرایط واقعی کشور و ویژگی‌های هر مقصد هماهنگ باشد.

مخاطراتی مانند زلزله، سیل، خشکسالی، تغییرات اقلیمی، بحران‌های اقتصادی و اختلالات اجتماعی نشان می‌دهند که سیاست‌گذاری گردشگری نیازمند نگاه آینده‌نگر است.

الگوی ایرانی تاب‌آوری گردشگری می‌تواند بر مشارکت جامعه محلی، تقویت کسب‌وکارهای کوچک، تنوع‌بخشی به منابع درآمد، توسعه گردشگری داخلی، مدیریت ریسک، افزایش سواد دیجیتال، حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی و تقویت همکاری میان نهادهای دولتی، دانشگاهی، بخش خصوصی و جامعه مدنی استوار باشد.

چنین الگویی زمانی اثربخش خواهد بود که از سطح مفاهیم نظری فراتر رود و به ابزارهایی عملی برای مدیران مقصد، فعالان گردشگری و جوامع محلی تبدیل شود.

 تاب‌آوری مقصد گردشگری

تاب‌آوری مقصد یکی از مفاهیم مهم در مدیریت گردشگری است. یک مقصد گردشگری تنها مجموعه‌ای از جاذبه‌ها نیست؛ شبکه‌ای از مردم، کسب‌وکارها، زیرساخت‌ها، منابع طبیعی، میراث فرهنگی، نهادهای مدیریتی و خدمات گردشگری در کنار یکدیگر مقصد را شکل می‌دهند.

بنابراین، بحران در هر یک از این بخش‌ها می‌تواند بر کل نظام گردشگری اثر بگذارد.

مقصد تاب‌آور باید بتواند خطرها را شناسایی کند، منابع خود را مدیریت کند، ارتباطات مؤثر داشته باشد، از ظرفیت جامعه محلی استفاده کند و در شرایط بحرانی تصمیم‌های سریع و مبتنی بر اطلاعات اتخاذ کند.

تنوع‌بخشی به محصولات گردشگری نیز یکی از راه‌های افزایش تاب‌آوری مقصد است. گردشگری فرهنگی، تاریخی، طبیعی، روستایی، سلامت، ادبی، ورزشی و تجربه‌محور می‌توانند در کنار یکدیگر ظرفیت اقتصادی مقصد را افزایش دهند و وابستگی آن را به یک بازار یا یک محصول کاهش دهند.

تاب‌آوری کسب‌وکارهای گردشگری

کسب‌وکارهای گردشگری بخش مهمی از اکوسیستم گردشگری هستند. هتل‌ها، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، رستوران‌ها، آژانس‌های مسافرتی، راهنمایان گردشگری، مراکز تفریحی و فعالان صنایع دستی در زمان بحران با کاهش تقاضا و مشکلات اقتصادی روبه‌رو می‌شوند.

تقویت تاب‌آوری این کسب‌وکارها نیازمند آموزش، دسترسی به منابع مالی، تنوع خدمات، استفاده از فناوری، توسعه بازارهای جدید و تقویت ارتباط میان کسب‌وکارها است.

کسب‌وکار تاب‌آور کسب‌وکاری نیست که بحران بر آن اثر نگذارد؛ کسب‌وکاری است که بتواند اثر بحران را مدیریت کند، خود را با شرایط جدید تطبیق دهد و پس از بحران مسیر فعالیت خود را بازسازی کند.

نقش جامعه محلی در تاب‌آوری گردشگری

جامعه محلی یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های هر مقصد گردشگری است. مشارکت مردم در برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری می‌تواند سرمایه اجتماعی مقصد را افزایش دهد.

زمانی که مردم محلی در تصمیم‌گیری‌ها حضور داشته باشند و از منافع اقتصادی گردشگری بهره‌مند شوند، انگیزه بیشتری برای حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی و حمایت از فعالیت‌های گردشگری خواهند داشت.

از این منظر، تاب‌آوری گردشگری بدون توجه به تاب‌آوری اجتماعی و فرهنگی جوامع محلی کامل نخواهد بود.

تاب‌آوری فرهنگی و گردشگری

فرهنگ می‌تواند یکی از منابع مهم تاب‌آوری گردشگری باشد. آیین‌ها، ادبیات، زبان، موسیقی، صنایع دستی، معماری، غذاهای محلی، میراث تاریخی و دانش بومی، عناصر هویتی مقصد را شکل می‌دهند.

حفاظت از این سرمایه‌ها در کنار توسعه گردشگری اهمیت زیادی دارد. گردشگری زمانی می‌تواند به توسعه پایدار کمک کند که با هویت جامعه میزبان هماهنگ باشد و به حفظ سرمایه‌های فرهنگی و طبیعی کمک کند.

کرمانشاه با پیشینه تمدنی و تنوع فرهنگی خود ظرفیت بالایی برای پیوند میان تاب‌آوری فرهنگی و تاب‌آوری گردشگری دارد.

نقش رسانه در توسعه تاب‌آوری گردشگری

رسانه‌ها نیز در این مسیر نقش مهمی دارند. اطلاع‌رسانی دقیق درباره شرایط مقصد، آموزش گردشگران، مقابله با شایعات، معرفی ظرفیت‌های محلی و افزایش آگاهی عمومی می‌تواند بخشی از ظرفیت تاب‌آوری گردشگری را شکل دهد.

خانه تاب آوری بعنوان رسان تخصصی تاب آوری ایران و همچنین دبیرخانه ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی هویت عزم جزم دارند با تولید محتوای علمی و کاربردی، مفهوم تاب‌آوری گردشگری را به مدیران، فعالان اقتصادی، جامعه محلی و گردشگران معرفی کنند و زمینه شکل‌گیری گفتمان عمومی درباره مقصدهای تاب‌آور را فراهم سازند.

تاب‌آوری گردشگری و توسعه پایدار

تاب‌آوری گردشگری ارتباط مستقیمی با توسعه پایدار دارد. مقصدی که منابع طبیعی خود را تخریب کند، میراث فرهنگی خود را از دست بدهد یا جامعه محلی را از فرآیند توسعه کنار بگذارد، در بلندمدت نمی‌تواند مقصدی پایدار و تاب‌آور باشد.

توسعه پایدار گردشگری نیازمند ایجاد تعادل میان اقتصاد، جامعه، فرهنگ و محیط زیست است. تاب‌آوری می‌تواند ظرفیت مقصد را برای حفظ این تعادل در شرایط متغیر افزایش دهد.

از این منظر، آموزش تاب‌آوری، پژوهش، سیاست‌گذاری، مشارکت جامعه محلی و همکاری میان نهادهای تخصصی باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.

گامی برای آینده گردشگری ایران

کارگاه تخصصی تاب‌آوری گردشگری در کرمانشاه را می‌توان گامی مهم در مسیر توسعه ادبیات و آموزش تاب‌آوری گردشگری در ایران دانست. اهمیت این رویداد در آن است که موضوع تاب‌آوری را از سطح یک مفهوم نظری به عرصه مدیریت مقصد، کسب‌وکار، جامعه محلی و سیاست‌گذاری گردشگری نزدیک می‌کند.

ایران برای توسعه گردشگری پایدار به مقصدهایی نیاز دارد که بتوانند در برابر بحران‌ها آماده باشند، در شرایط دشوار سازگار شوند، از تجربه‌های گذشته یاد بگیرند و پس از بحران با ظرفیت بیشتر به مسیر توسعه بازگردند.

کرمانشاه با برخورداری از ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی و با توجه به اهمیت گفتمان تاب‌آوری در این استان، می‌تواند یکی از کانون‌های مهم برای توسعه الگوی ایرانی تاب‌آوری گردشگری باشد.

برگزاری این کارگاه می‌تواند نقطه آغاز همکاری‌های گسترده‌تر میان دانشگاه، نهادهای اجرایی، فعالان گردشگری، جامعه محلی و رسانه‌های تخصصی باشد؛ همکاری‌هایی که در صورت تداوم می‌توانند به تولید دانش بومی، طراحی مدل‌های کاربردی و تقویت ظرفیت مقصدهای گردشگری ایران در برابر بحران‌ها منجر شوند.

پایان سخن اینکه تاب‌آوری گردشگری ایران زمانی به یک رویکرد مؤثر تبدیل خواهد شد که آموزش، پژوهش و سیاست‌گذاری در کنار تجربه‌های بومی قرار گیرند. این کارگاه تخصصی تاب‌آوری گردشگری در کرمانشاه می‌تواند یکی از گام‌های اولیه در این مسیر باشد؛ مسیری که هدف آن ساختن مقصدهایی امن‌تر، پایدارتر، سازگارتر و برخوردار از هویت فرهنگی است.