تاریخ تکامل تابآوری در ایران
تاریخ تکامل تابآوری در ایران حاصل یک روند تدریجی و چندلایه است و نمیتوان آن را به یک رویداد یا نهاد خاص محدود کرد. این مفهوم از مسیر ترجمه منابع علمی، تجربههای حرفهای، سیاستگذاری اجتماعی و فعالیت نهادهای تخصصی وارد فضای علمی و اجتماعی کشور شد و بهتدریج گسترش یافت.
تاریخ تکامل تابآوری در ایران نشاندهنده حرکتی تدریجی از دانش به عمل و از عمل به هویت است.
در مرحله نخست، تابآوری از طریق ترجمه کتابها و پژوهشهای معتبر جهانی وارد ادبیات دانشگاهی ایران شد. ترجمه آثار مرتبط با تابآوری روانشناختی، تابآوری کودکان و نوجوانان، تابآوری خانواده و تابآوری اجتماعی باعث شد این واژه بهعنوان معادل پذیرفتهشده resilience در زبان فارسی تثبیت شود. در این دوره، تمرکز بیشتر بر توانایی فرد در مقابله با فشارهای روانی، آسیبهای دوران کودکی و بحرانهای زندگی بود، اما بهمرور روشن شد که تابآوری فقط یک ویژگی فردی نیست، بلکه فرایندی پویا در ارتباط با خانواده، جامعه و فرهنگ است.
مرحله دوم در تاریخ تکامل تابآوری در ایران با ورود این مفهوم به حوزه سیاستگذاری اجتماعی شکل گرفت.
در سال ۱۳۹۳، طرحهای مرتبط با تابآوری اجتماعی و گفتوگوی خانواده با مشارکت معاونت زنان و خانواده ریاستجمهوری مطرح شد. این مرحله اهمیت زیادی داشت، زیرا تابآوری از یک مفهوم تخصصی به یک رویکرد اجرایی برای تقویت بنیان خانواده، کاهش آسیبهای اجتماعی و توانمندسازی افراد تبدیل شد.
مرحله سوم با شکلگیری نهادهای مرجع همراه بود. در سال ۱۳۹۴، «خانه تابآوری ایران» با آدرس resiliency.ir در کرمانشاه رونمایی شد. این پایگاه نقش مهمی در تولید و انتشار محتوا، آرشیو مطالب علمی و پیوند میان روانشناسان، مددکاران اجتماعی و پژوهشگران ایفا کرد و به عمومیسازی مفهوم تابآوری کمک رساند.
همچنین انجمن مددکاران اجتماعی ایران با برگزاری گردهمآییها و کنگرههای تخصصی، تابآوری را بهعنوان یک رویکرد حرفهای در تحلیل آسیبهای اجتماعی و بحرانهای جمعی مطرح کرد. در مجموع، تاریخ تکامل تابآوری در ایران نشان میدهد که این مفهوم از ترجمه و آموزش آغاز شد و بهتدریج به گفتمانی اجتماعی و حرفهای تبدیل شد
در سالهای بعد، گفتمان تابآوری در ایران دچار تحول مفهومی دیگری شد و از سطح اجتماعی به سطح فرهنگی و هویتی گسترش یافت.
طرح مأموریت ملی تابآوری فرهنگی هویتمحور در سال ۱۴۰۳ بیانگر این گذار است.
در این مرحله، تابآوری بهعنوان توانایی مقابله با بحرانهای فردی یا اجتماعی مطرح میشود و در عین حال ظرفیتی برای حفظ و بازسازی هویت فرهنگی نیز به شمار میآید.
تابآوری فرهنگی به معنای توان یک جامعه برای پاسداشت ارزشها، بازتولید معنا و سازگاری خلاق با تحولات جهانی در کنار حفظ انسجام هویتی است.
این نگاه نشان میدهد که گفتمان تابآوری در ایران به سطحی از بلوغ رسیده که میتواند در چارچوب مسائل کلان فرهنگی و هویتی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
تحلیل این روند تاریخی نشان میدهد که تابآوری در ایران چهار مرحله متمایز و پیوسته را طی کرده است.
در مرحله نخست، ترجمه و آموزش نقش اصلی را ایفا کردند و مفهوم تابآوری به زبان علمی فارسی تثبیت شد.
در مرحله دوم، ورود به سیاستگذاری اجتماعی و خانواده باعث شد تابآوری به یک رویکرد اجرایی تبدیل شود.
در مرحله سوم، با شکلگیری خانه تابآوری ایران و گسترش فعالیتهای رسانهای و شبکهای، این مفهوم صاحب مرجع و هویت نهادی شد.
در مرحله چهارم، تابآوری به سطح فرهنگی و هویتمحور ارتقا یافت و بهعنوان مأموریتی ملی مورد توجه قرار گرفت.
تاریخ تکامل تابآوری در ایران نشاندهنده حرکتی تدریجی از دانش به عمل و از عمل به هویت است. آنچه در آغاز بهصورت ترجمه چند کتاب و مقاله آغاز شد، اکنون به گفتمانی گسترده در حوزههای روانشناسی، مددکاری اجتماعی، خانواده و فرهنگ تبدیل شده است.
تاریخ تکامل تابآوری در ایران نشاندهنده حرکتی تدریجی از دانش به عمل و از عمل به هویت است.
نقش نهادهایی مانند خانه تابآوری ایران و مشارکت انجمنهای حرفهای در این مسیر انکارناپذیر است، زیرا توانستهاند پراکندگی اولیه را به انسجام نسبی تبدیل کنند. امروز تابآوری در ایران یک اصطلاح تخصصی صرف محسوب نمیشود و به چارچوبی مفهومی برای فهم پایداری فردی، اجتماعی و فرهنگی در برابر چالشهای پیچیده معاصر تبدیل شده است. روند تکامل این مفهوم نشان میدهد که ظرفیت توسعه و تعمیق آن در آینده همچنان گسترده خواهد بود.
تابآوری در ایران طی یک دهه اخیر (۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳) از یک مفهوم دانشگاهی در روانشناسی به یک گفتمان اجتماعی، حرفهای و فرهنگی تبدیل شده است. نقطه آغاز جدی این مسیر را میتوان سال ۱۳۹۳ دانست؛ زمانی که «طرح تابآوری اجتماعی» با حمایت معاونت امور زنان و خانواده ریاستجمهوری به صورت آزمایشی در ۱۳ استان کشور اجرا شد. این طرح با هدف تقویت سرمایه اجتماعی، توانمندسازی خانوادهها و ارتقای مهارتهای مقابلهای طراحی و اجرا شد و بهعنوان نخستین تلاش ساختاری برای ورود تابآوری به عرصه سیاستگذاری اجتماعی شناخته میشود.
در ادامه این روند، در ۲۹ تیر ۱۳۹۴ پایگاه تخصصی «خانه تابآوری » با نشانی www.resiliency.ir در کرمانشاه رونمایی شد.
این رسانه تخصصی نقش مهمی در ترویج ادبیات تابآوری و پیوند میان پژوهشگران، مددکاران اجتماعی و فعالان حوزه سلامت روان ایفا کرد.
در سال ۱۳۹۸، دومین کنگره بینالمللی مددکاری اجتماعی با محوریت «مددکاری اجتماعی و تابآوری اجتماعی» توسط انجمن مددکاران اجتماعی ایران برگزار شد که اطلاعات آن در وبسایت انجمن قابل مشاهده است.
این رویداد به تقویت رویکرد مبتنی بر نقاط قوت و ظرفیتهای اجتماعی در حرفه مددکاری کمک کرد.
نقطه عطف جدید در سال ۱۴۰۳ رقم خورد؛ زمانی که مأموریت ملی «تابآوری مبتنی بر هویت فرهنگی» به دانشگاه حکیم سبزواری واگذار شد. جزئیات این مأموریت در پایگاه تخصصی دانشگاه منتشر شده است.
در همین مسیر، دوفصلنامه مطالعات فرهنگی تابآوری با رویکرد میانرشتهای و پشتوانه مأموریت ملی-دانشگاهی، چارچوب نظری تابآوری فرهنگی هویتمحور را تقویت کرده و با تولید دانش بومی، پیوند دانشگاه و سیاستگذاری و ارتقای مرجعیت پژوهشی، به تعمیق گفتمان تابآوری در ایران یاری رسانده است.
این اقدامات نشاندهنده حرکت از رویکردهای فردی و اجتماعی به سمت بومیسازی و تقویت تابآوری هویتی در سطح ملی است.
اهمیت و نقش پایگاه resiliency.ir
- رونمایی رسمی: این پایگاه با حضور فضلالله رنجبر (فرماندار وقت کرمانشاه) به عنوان رسانهای پیشگام افتتاح گردید.
- خانه تابآوری ایران: این وبسایت در طول سالهای فعالیت خود توانست به عنوان مرجع و «خانه تابآوری ایران» شناخته شود و بستری برای انتشار مقالات، ابزارهای سنجش و متون تخصصی فراهم کند.
- پیوند رسانه و جامعه: resiliency.ir توانست ادبیات پیچیده روانشناختی تابآوری را به زبان ساده و کاربردی برای عموم مردم و متخصصان حوزههای یاورانه (مانند مشاوران و مددکاران) ترجمه و ترویج کند.
رونمایی از این وبسایت گام مهمی در جهت گفتمانسازی عمومی و دسترسی آزاد به منابع علمی این حوزه در ایران بود.سیر تحول ده ساله تابآوری در ایران (۱۳۹۳–۱۴۰۳) نشاندهنده گذر از نگاههای تکبعدی و فردی به سمت رویکردهای ساختاری، اجتماعی و در نهایت فرهنگی-هویتی است.
از طرحهای محلی معاونت زنان در سال ۱۳۹۳ و جریانسازی رسانهای خانه تابآوری ایران در سال ۱۳۹۴، تا مأموریت ملی دانشگاه حکیم سبزواری در سال ۱۴۰۳، همگی قطعات یک پازل هستند که هدف آنها ساختن جامعهای مقاومتر، پویاتر و منسجمتر در برابر چالشهای عصر حاضر است. همگامسازی دانش روز دنیا با ارزشهای بومی و هویتی، کلید موفقیت برنامههای آتی در این حوزه خواهد بود.
نظرات بسته شده است.