نقش رسانه در تابآوری نوجوانان
نقش رسانه در تابآوری نوجوانان میتتواند پنجرهای به سوی توانمندی روانی باشد
در جهانی که نوجوانان با چالشهای بیسابقهای از فشار همسالان و هویتیابی تا اضطراب تحصیلی و بحرانهای جهانی روبرو هستند، تابآوری به عنوان قابلیتی حیاتی برای سلامت روان آنها مطرح میشود.
تابآوری اغلب اوقات به معنای توانایی سازگاری، تحمل سختیها، و بازگشت به حالت عادی پس از مواجهه با ناملایمات است.
در این میان، رسانهها با نفوذ عمیق و همهجانبهای که بر زندگی روزمره نوجوانان دارند، نقشی دوگانه و بسیار مهم در شکلدهی و تقویت این توانایی حیاتی ایفا میکنند.
درک نقش رسانه در تابآوری نوجوانان، کلید بهرهگیری هوشمندانه از این ابزار قدرتمند برای حمایت از رشد سالم و مقاومت روانی آنهاست.
۱. آموزش مهارتهای زندگی و تابآوری در کلاسهای درس نامرئی رسانه بصورا مستمر جربان دارد.
رسانهها، به ویژه پلتفرمهای دیجیتال آموزشی، مستندها، پادکستها و حتی محتوای هدفمند در شبکههای اجتماعی، میتوانند به منبعی غنی برای آموزش مستقیم و غیرمستقیم مهارتهای مرتبط با تابآوری تبدیل شوند.
برنامههایی که به نوجوانان آموزش میدهند چگونه هیجانات خود را مدیریت کنند (تنظیم هیجان)، تفکر انتقادی داشته باشند، مشکلات را حل نمایند (حل مسئله)، ارتباط مؤثر برقرار کنند و خوشبینی واقعگرایانه را پرورش دهند، مستقیماً ظرفیت تابآوری آنها را افزایش میدهند.
انیمیشنهایی مانند “درون و بیرون” (Inside Out) مفاهیم روانشناختی را به شکلی جذاب معرفی میکنند.
کانالهای یوتیوب آموزشی و اپلیکیشنهای سلامت روان نیز اغلب تکنیکهای ذهنآگاهی، تنفس عمیق و مقابله با اضطراب را آموزش میدهند. این نقش آموزشی رسانه در ارتقای تابآوری، زیربنایی اساسی برای مواجهه با چالشها فراهم میکند.
۲. ارائه الگوهای مثبت و داستانهای الهامبخش در تقویت همدلی و امید از طریق روایت موثر واقع میشوند.
داستانسرایی قدرتمندترین ابزار رسانه برای تقویت تابآوری است.
کتابها، فیلمها، سریالها و حتی پستهای شبکههای اجتماعی که زندگی افراد واقعی یا شخصیتهای داستانی را به تصویر میکشند که بر سختیها غلبه کردهاند، برای نوجوانان بسیار الهامبخش هستند. مشاهده این که دیگران چگونه با شکست، تبعیض، بیماری یا فقدان دستوپنجه نرم کرده و نه تنها زنده ماندهاند، بلکه رشد کردهاند، به نوجوانان میآموزد که سختی بخشی از زندگی است و عبور از آن ممکن است.
این داستانها همدلی را تقویت میکنند،امیدواری ایجاد مینمایند و به نوجوانان نشان میدهند که آنها در تجربیات دشوار خود تنها نیستند. این به اشتراک گذاری تجربیات از طریق رسانه، حس تعلق و درک مشترک را تقویت میکند که خود از ارکان مهم تابآوری است.
۳. ایجاد شبکههای حمایتی و ارتباطات اجتماعی منجر به کاهش انزوا و افزایش تعلقات اجتماعی است.
رسانههای اجتماعی و پلتفرمهای آنلاین میتوانند فضایی حیاتی برای ایجاد ارتباطات اجتماعی حمایتگر فراهم کنند، به ویژه برای نوجوانانی که ممکن است در محیط فیزیکی خود احساس انزوا یا عدم درک شدن داشته باشند.
گروههای آنلاین حول علایق مشترک، جوامع حمایتی برای افراد با تجربیات خاص (مانند اضطراب، افسردگی، یا مسائل هویتی)، یا حتی ارتباطات مثبت با همسالان و مربیان میتوانند منبع مهمی از حمایت عاطفی، اطلاعات مفید و احساس تعلق باشند. این شبکههای مجازی میتوانند به عنوان یک ” احسا حفاظت و ایمنی” روانی عمل کنند، انزوا را کاهش دهند و به نوجوانان کمک کنند تا در زمانهای دشوار احساس کنند بخشی از یک جامعه هستند که از آنها حمایت میکند.
توانمندسازی نوجوانان از طریق رسانه برای یافتن و ساختن این فضاهای حمایتی مثبت، یکی از جنبههای کلیدی تقویت تابآوری اجتماعی آنهاست.
۴. افزایش آگاهی و کاهش انگ در عادیسازی چالشهای سلامت روان موثر است.
رسانهها پتانسیل بالایی برای کاهش انگ (Stigma) مرتبط با چالشهای سلامت روان و تجربیات دشوار زندگی دارند. زمانی که رسانهها به شیوهای حساس و دقیق، موضوعاتی مانند اضطراب، افسردگی، قلدری، مشکلات خانوادگی یا فقدان را به تصویر میکشند، به عادیسازی صحبت در مورد این مسائل کمک میکنند.
این امر به نوجوانان میآموزد که تجربه چنین احساسات و موقعیتهایی نشانه ضعف نیست، بلکه بخشی از شرایط انسانی است.
افزایش آگاهی عمومی از طریق کمپینهای رسانهای، مصاحبه با متخصصان و به اشتراک گذاری تجربیات شخصی، محیطی را ایجاد میکند که در آن نوجوانان راحتتر میتوانند درباره مشکلات خود صحبت کنند، به دنبال کمک باشند و در نتیجه، مکانیسمهای مقابلهای سالم را زودتر و چه بسا بهتر به کار گیرند. این افزایش تابآوری جمعی از طریق آگاهیرسانی، بستر اجتماعی حمایتگرتری برای همه نوجوانان فراهم میکند.
۵. چالشها و ملاحظات ضروری و تقویت تفکر انتقادی
در کنار فرصتهای پیش گفته، نقش رسانه در تابآوری نوجوانان بدون چالش نیست. مواجهه بیش از حد با اخبار منفی، خشونت، استانداردهای غیرواقعی زیبایی و زندگی در شبکههای اجتماعی، و مقایسههای اجتماعی ناسالم میتواند بهشدت به سلامت روان آسیب زده و تابآوری را تضعیف کند. محتوای نامناسب یا “سمّی“ میتواند اضطراب، افسردگی و احساس ناکافی بودن را تشدید نماید.
بنابراین،سواد رسانهای نقشی محوری در بهرهگیری مثبت از رسانه برای تابآوری ایفا میکند.
نوجوانان نیازمند آموزش هستند تا محتوای رسانهای را بهطور انتقادی تحلیل کنند، منابع معتبر را تشخیص دهند، زمان استفاده از صفحه نمایش را مدیریت نمایند، از فضاهای منفی دوری کنند و آگاه باشند که آنچه در رسانهها (بهویژه فضای مجازی) میبینند، اغلب بازتاب کامل واقعیت نیست. والدین، مربیان و خود پلتفرمهای رسانهای مسئولیت دارند در ایجاد این سواد و محیطهای رسانهای امنتر همکاری کنند.
دکتر محمدرضا مقدسی بنیانگدار تاب آوری ایران در پایان آورده است نقش رسانه در تابآوری نوجوانان پیچیده، پویا و فوقالعاده مهم است.
رسانهها، هنگامی که بهطور هدفمند، مسئولانه و با همراهی سواد رسانهای مورد استفاده قرار گیرند، میتوانند به ابزاری قدرتمند برای توانمندسازی نوجوانان تبدیل شوند.
آنها میتوانند مهارتهای حیاتی را آموزش دهند، الگوهای مثبت و امید را ارائه کنند، شبکههای حمایتی ایجاد نمایند، آگاهی را افزایش داده و انگ را کاهش دهند و بطور کلی، به نوجوانان کمک کنند تا درک عمیقتری از خود و جهان اطرافشان داشته باشند.
با این حال، برای تحقق کامل این پتانسیل، باید بهطور فعالانه با چالشهای محتوای مضر و زمان استفاده بیش از حد مقابله کرد.
سرمایهگذاری برای آموزش سواد رسانهای به نوجوانان، تشویق تعامل آگاهانه و نقادانه با محتوا، و تولید و ترویج محتوای غنیساز و تقویتکننده تابآوری توسط سازندگان رسانه، راههایی کلیدی برای اطمینان از این هستند که رسانه به جای تضعیف، به عنوان ستونی محکم در بنای تابآوری روانی نسل آینده عمل کند.
مدیر و موسس خانه تاب آوری در خاتمه اظهار میدارد آینده سلامت روان نوجوانان مستلزم شناخت و بهینهسازی نقش رسانه در تابآوری است.
دکتر محمدرضا مقدسی، متولد کرمانشاه، بنیانگذار و مدیر رسانه تخصصی تابآوری ایران (resiliency.ir) است که در سال ۱۳۹۴ با هدف ارتقاء دانش و فرهنگ تابآوری تأسیس شد.
او بازنشسته آموزش و پرورش و مترجم و مؤلف بیش از ۴۰ کتاب تخصصی در زمینه تابآوری است.
آدرس اصلی تاب آوری کشور، به عنوان خانه تاب آوری ایران و به آدرس اینترنتی www.resiliency.ir فعالیت میکند.
ایران در زمره کشورهایی است که رسانه و پایگاه تخصصی تاب آوری دارد.
نظرات بسته شده است.