چهارمین نشست تخصصی «بازخوانی مفهوم تابآوری از منظر دانش بومی قنات»؛ واکاوی پیوند میراث آبی و پایداری جوامع
چهارمین نشست تخصصی «بازخوانی مفهوم تابآوری از منظر دانش بومی قنات»؛ واکاوی پیوند میراث آبی و پایداری جوامع
مرکز بینالمللی قنات و سازههای تاریخی آبی برگزار میکند:
چهارمین نشست از سلسلهنشستهای تخصصی با موضوع «بازخوانی مفهوم تابآوری از منظر دانش بومی قنات»
در شرایطی که تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای پیدرپی، کاهش منابع آب زیرزمینی و افزایش فشارهای انسانی بر محیطزیست به یکی از مهمترین چالشهای جوامع معاصر تبدیل شده است، توجه به دانش بومی و تجربیات تاریخی مدیریت منابع آب بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در همین راستا، مرکز بینالمللی قنات و سازههای تاریخی آبی چهارمین نشست از سلسلهنشستهای تخصصی خود را با عنوان «بازخوانی مفهوم تابآوری از منظر دانش بومی قنات» برگزار میکند.
این نشست علمی با هدف بررسی ابعاد مختلف مفهوم تابآوری و واکاوی ظرفیتهای نهفته در نظامهای سنتی مدیریت آب، به ویژه قنات، برگزار میشود. قنات به عنوان یکی از برجستهترین دستاوردهای تمدن ایرانی در حوزه بهرهبرداری پایدار از منابع آب، نه تنها یک سازه فنی و مهندسی محسوب میشود، بلکه تجلی مجموعهای از دانشهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و مدیریتی است که طی قرنها شکل گرفته و تداوم یافته است.
در این نشست، مفهوم تابآوری از منظر نظری و کاربردی مورد بررسی قرار خواهد گرفت و شرکتکنندگان با مهمترین رویکردها و دستاوردهای پژوهشی در این حوزه آشنا خواهند شد. همچنین، با نگاهی میانرشتهای، ارتباط میان تابآوری و نظامهای سنتی مدیریت آب تبیین شده و جایگاه قنات به عنوان الگویی تاریخی برای سازگاری با شرایط دشوار محیطی و اقلیمی مورد تحلیل قرار میگیرد.
یکی از محورهای اصلی این برنامه، بررسی «تابآوری قنات» به عنوان یک نظام اجتماعی ـ اکولوژیک است. قناتها در طول قرنها توانستهاند در برابر تغییرات اقلیمی، نوسانات جمعیتی، تحولات اقتصادی و حتی بحرانهای سیاسی و اجتماعی دوام آورند. این پایداری صرفاً حاصل ویژگیهای فنی و مهندسی قنات نبوده، بلکه ریشه در شبکهای از روابط اجتماعی، نظامهای مشارکتی، قواعد عرفی، دانش محلی و ساختارهای نهادی داشته است که زمینه حفظ و استمرار این میراث ارزشمند را فراهم کردهاند.
در این نشست تخصصی، ضمن مرور پیشینه مطالعات تابآوری در سطح ملی و بینالمللی، چارچوبی برای فهم ابعاد مختلف تابآوری قنات ارائه خواهد شد. این چارچوب به بررسی عوامل فرهنگی، اجتماعی، نهادی، تاریخی و مدیریتی مؤثر بر تداوم و پایداری نظامهای قناتی میپردازد و تلاش میکند نشان دهد که چگونه جوامع محلی در طول تاریخ توانستهاند با اتکا به دانش بومی و سازوکارهای مشارکتی، شرایط بحرانی را مدیریت کرده و منابع آبی خود را حفظ کنند.
از دیگر موضوعات مورد بحث، نقش سرمایه اجتماعی، اعتماد جمعی، مشارکت ذینفعان، نظامهای سنتی بهرهبرداری از آب، انتقال دانش میان نسلها و فرهنگ تعاون در تقویت تابآوری جوامع وابسته به قنات خواهد بود. همچنین ظرفیتهای این میراث کهن برای الهامبخشی به سیاستها و برنامههای نوین مدیریت آب و توسعه پایدار مورد توجه قرار میگیرد.
این نشست فرصتی ارزشمند برای پژوهشگران، استادان دانشگاه، دانشجویان، متخصصان حوزه آب، فعالان میراث فرهنگی، برنامهریزان توسعه، مدیران شهری و منطقهای و تمامی علاقهمندان به موضوع تابآوری و دانش بومی فراهم میآورد تا در فضایی علمی و تخصصی به تبادل دیدگاهها و تجربیات بپردازند.
سخنرانان
👤 دکتر محمدرضا مقدسی
مدیر و مؤسس خانه تابآوری ایران
👤 دکتر مجید لباف خانیکی
استاد مطالعات تاریخ آب
سخنرانان این نشست با بهرهگیری از یافتههای پژوهشی، تجربیات میدانی و مطالعات تاریخی، ابعاد گوناگون مفهوم تابآوری را در ارتباط با نظامهای قناتی تشریح کرده و به ظرفیتهای مغفول دانش بومی در مواجهه با چالشهای امروز خواهند پرداخت.
برگزاری این نشست در ادامه تلاشهای مرکز بینالمللی قنات و سازههای تاریخی آبی برای گسترش گفتمان علمی پیرامون مدیریت پایدار منابع آب، حفاظت از میراث آبی و بهرهگیری از ظرفیتهای دانش بومی در حل مسائل معاصر صورت میگیرد. انتظار میرود نتایج و مباحث مطرحشده در این برنامه بتواند زمینهساز پژوهشهای جدید، تقویت همکاریهای علمی و توسعه رویکردهای نوآورانه در حوزه تابآوری و مدیریت منابع آب باشد.
بازخوانی مفهوم تابآوری از منظر دانش بومی قنات تلاشی است برای پیوند گذشته و آینده؛ نگاهی به تجربههای ارزشمند تاریخی که میتوانند در طراحی راهحلهای پایدار برای مواجهه با بحرانهای امروز و فردا نقشآفرین باشند.
