روایت رسانهای در تابآوری و مدیریت بحران
روایت رسانهای در تابآوری و مدیریت بحران یکی از مهمترین ابزارهای شکلدهی رفتار اجتماعی و روانی افراد در مواجهه با شرایط اضطراری است. در زمان وقوع بحران، مانند بلایای طبیعی، حوادث اجتماعی، بحرانهای اقتصادی یا حتی بحرانهای سیاسی، رسانه به عنوان اولین و قابل اعتمادترین منبع اطلاعاتی برای جامعه عمل میکنند.
روایت رسانهای به روش سازماندهی شدهای گفته میشود که رسانهها – مانند روزنامهها، تلویزیون، رادیو یا شبکههای اجتماعی – داستان یا گزارشی از یک رویداد یا مسئله را ارائه میکنند.
این فقط گزارش واقعیتها نیست، بلکه نحوه ارائه اطلاعات است، از جمله:
-
انتخاب زبان: کلمات میتوانند برداشت مخاطب را شکل دهند (مثلاً «طوفان» در مقابل «بارندگی شدید»).
-
تمرکز: کدام جنبههای رویداد برجسته میشوند (مثلاً رنج انسانها، واکنش دولت، توضیح علمی).
-
ترتیب روایت: داستان چگونه پیش میرود (علت → اثر → واکنش).
-
لحن و زاویه دید: مثبت، انتقادی، هشداردهنده یا بیطرف.
به طور خلاصه، روایت رسانهای درک عمومی، واکنشهای احساسی و معنایی که جامعه به یک رویداد میدهد را شکل میدهد.
نحوه ارائه اطلاعات، شفافیت پیامها و زاویهای که رسانهها برای روایت بحران انتخاب میکنند، نقش مستقیم و تعیینکنندهای در میزان تابآوری روانی و اجتماعی افراد دارد.
تابآوری به معنای توانایی افراد و جامعه در مقابله با فشارها، بازگشت به شرایط عادی و حتی تقویت توانمندیها پس از بحران است و روایت رسانهای میتواند این فرآیند را تسهیل یا در مواردی مختل کند.
رسانهها از طریق روایتهای انسانی، داستانمحور و مبتنی بر تجربههای واقعی، بحران را به شکلی ملموس و قابل درک به مخاطب منتقل میکنند.
این نوع روایتها به افراد کمک میکنند تا احساس انزوا و ناامنی نکنند و به جای ترس و سردرگمی، توانایی تصمیمگیری منطقی و اقدامات پیشگیرانه خود را تقویت کنند.
برای مثال، روایت موفق از تجربههای فردی در زلزله یا سیل، میتواند الگوی رفتاری مناسب را به جامعه نشان دهد و به افراد بیاموزد چگونه با بحران مقابله کنند، از منابع موجود استفاده کنند و به دیگران کمک کنند.
از سوی دیگر، رسانهها نقش مهمی در کاهش شایعات و اطلاعات نادرست دارند.
در زمان بحران، اطلاعات ناقص و غیرمعتبر میتواند باعث ایجاد اضطراب، اشتباهات تصمیمگیری و کاهش تابآوری جامعه شود. روایت رسانهای دقیق، علمی و شفاف به افراد کمک میکند تا واقعیت بحران را به درستی درک کنند و رفتارهای خود را بر اساس دادههای صحیح تنظیم کنند.
این امر نه تنها به کاهش استرس و اضطراب کمک میکند، بلکه اعتماد عمومی به منابع رسمی و شبکههای حمایتی را نیز افزایش میدهد.
یکی دیگر از جنبههای مهم روایت رسانهای، آموزش و تقویت مهارتهای مقابلهای جامعه است.
رسانهها میتوانند با برجسته کردن نمونههای موفق مدیریت بحران، راهکارهای ایمنی و روشهای مقابله روانی، ظرفیت تابآوری افراد و جوامع را افزایش دهند.
روایت رسانهای میتواند مهارتهایی مانند تصمیمگیری در شرایط اضطراری، همکاری جمعی، استفاده بهینه از منابع و حمایت از آسیبدیدگان را به مخاطبان منتقل کند و آنها را آماده مواجهه با بحرانهای آینده نماید.
در عصر رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، نقش روایت رسانهای بیش از پیش حیاتی شده است.
اطلاعات با سرعت بسیار بالا منتشر میشود و مردم به طور مستقیم درگیر دریافت و انتقال محتوا هستند. در چنین شرایطی، رسانه باید روایتهای خود را با دقت، شفافیت و تاکید بر واقعیتها ارائه کنند تا از انتشار اخبار نادرست و شایعات جلوگیری شود و تابآوری جامعه تقویت گردد. روایت درست رسانهای میتواند حس مسئولیت اجتماعی، همبستگی و مشارکت فعال مردم در مدیریت بحران را تقویت کند.
دکتر محمدرضا مقدسی معتقد است روایت رسانهای از ارکان اصلی تابآوری جامعه است.
رسانهها علاوه بر وظیفه خطیر اطلاع رسانی در بحران، نقش آموزش، هدایت اجتماعی و روانی را ایفا میکنند.
روایتهای رسانهای دقیق، انسانی و علمی میتوانند امید، انگیزه و توان مقابله با بحران را در افراد افزایش دهند و مسیر مدیریت بحران را هموارتر کنند.
بدون روایت مناسب رسانهای، جامعه با اضطراب، سردرگمی و کاهش توان مقابله مواجه خواهد شد، اما با روایت قوی و هدفمند، افراد میتوانند به شکل مؤثرتر با بحران مقابله کنند و تابآوری اجتماعی و فردی خود را ارتقا دهند.
روایت رسانهای ابزار قدرتمندی است که میتواند در تمام مراحل چرخه مدیریت بحران، از آمادگی تا بازسازی، تأثیرگذار باشد:
۱. افزایش آگاهی و آمادگی
روایتهای رسانهای میتوانند خطرات طبیعی یا انسانی را به مردم نشان دهند و اقدامات پیشگیرانه را ترویج کنند.
مثال: انتشار گزارشها و داستانهای موفقیت جوامعی که از سیل یا زلزله جان سالم به در بردهاند، میتواند سایر مناطق را ترغیب به تهیه کیت اضطراری و برنامههای تخلیه کند.
۲. شکلدهی به ادراک و رفتار مردم
روایتها میتوانند احساس خطر و نحوه واکنش مردم را تحت تأثیر قرار دهند.
-
روایت مثبت: بر همکاری، تابآوری و اقدام جمعی تأکید میکند.
-
روایت منفی یا ترسآور: ممکن است باعث وحشت، سردرگمی یا تصمیمهای نادرست شود.
۳. حمایت از واکنش اضطراری
در زمان بحران، رسانهها میتوانند اطلاعات فوری و حیاتی مانند مسیرهای تخلیه، محلهای پناهگاه، و توصیههای بهداشتی را منتشر کنند.
همچنین، رسانهها میتوانند مناطق آسیبدیده را به مسئولان و نهادهای امدادی معرفی کنند تا کمکرسانی سریعتر انجام شود.
۴. تقویت تابآوری جامعه
روایت رسانهای میتواند داستانهای موفقیت و ابتکارهای محلی را به اشتراک بگذارد و جامعه را در مقابل بحرانهای آینده مقاومتر کند.
مثال: نمایش داستانهای بازسازی موفق پس از زلزله یا سیل، باعث یادگیری جمعی و اعتماد به توانمندیهای محلی میشود.
۵. پاسخگو کردن مسئولان
رسانهها با انتشار تحلیلها و نقدهای منطقی، میتوانند مسئولان و نهادهای ذیربط را به بهبود پاسخها و برنامهریزیهای پیشگیرانه وادار کنند.
خاتمه کلام اینکه روایت رسانهای میتواند جامعه را آگاه، متحد و آماده کنند. یک روایت رسانهای موفق، اطلاعات دقیق ارائه میدهد، امید و اعتماد به نفس ایجاد میکند و رفتارهای مؤثر را ترویج میکند. در مقابل، روایتهای نادرست یا اغراقآمیز میتوانند خطرناک باشند و تابآوری جامعه را کاهش دهند.
به همین دلیل، مدیریت و طراحی هوشمندانه روایت رسانهای باید بخشی جداییناپذیر از برنامههای مدیریت بحران و تابآوری باشد.
نظرات بسته شده است.