تاب آوری کودکان در بحران ویروس کرونا (قسمت دوم)

دکتر محمدرضا مقدسی (مدیر و موسس خانه تاب آوری)

به دنبال آنچه که در یادداشت قبلی تاب آوری کودکان منتشر شد،  اکنون و از زاویه ای دیگر  نگاهی خواهیم  داشت به اینکه چگونه میتوان شرایط بهتری را برای کودکان فراهم کرد.

شما هم به یقین میتوانید پس از مطالعه متن همانگونه که در قسمت پیشین هم اشاره شد از میان پیشنهادات و توصیه های ما  آنچه را که با فضای خانوادگی شما و حال و هوای فرزندتان تناسب بیشتری دارد انتخاب و بکار بندید:

  1. در مورد اهمیت خودمراقبتی و حفاظت فردی با فرزندتان صحبت کنید. کودکان در شرایط بحران هم باید از حداقل های غذایی اما سالم برخوردار باشند و ورزش کنند. اگر در قرنطینه خانگی هستید می توانید آنها را تشویق کنید که بصورت آنلاین ورزش کنند. بعلاوه خواب بموقع و کافی امری ضروری است زیرا می تواند به غلبه بر ترس و وحشت کودک کمک کند. احترام به خویشتن و تمرین شفقت نسبت به خود نیز از مهارتهای لازم و   آموزه های بسیار مهم هست.
  2. شادمانی در شکرگزاری و قدر شناسی است شایسته آن است که خود و  فرزندانمان قدردانی و سپاسگزاری را تمرین کرده و بیاموزیم. این کار چندان دشوار نیست اما بسیار کارساز و موثر است. می توانید این کار را به صورت خانوادگی هنگام  پذیرایی نیم وعده ویا صرف غذا تمرین کنید بدین صورت که وقتی همه اعضای خانواده  با همدیگر هستند، شما سه چیز را که قدردان و شکر گزار آن  هستید و باعث شادی شما می شود با صدای بلند اعلام و  بیان کنید.  بخاطر داشته باشیم وقتی در شرایط دشواری گرفتار میشویم  زار زدن، آه و ناله بسیار راحت و متداول است. اما اگر در تمرینات شکرگزاری پشتکار و استمرار داشته باشید به یقین از آن نتایج فوق العاده ای می گیرید.
  3. در مورد ذهن آگاهی با فرزندتان صحبت کنید. در صورت امکان، او را تشویق کنید که روزانه و بطور مرتب تمرینات ذهن آگاهی را تمرین کند. تمرینات ذهن آگاهی بصورت خلاصه به اینجا و اکنون خلاصه و محدود میشود،   اینکه ما اکنون اینجاییم بسیار سهل و ممتنع است، بسیار ساده به نظر میرسد اما در واقع در اکنون بودن و اینجا بودن مهارتی است که جز با تمرین و ممارست حاصل نخواهد شد، اینجا و اکنون بودن ما را از شر حسرت و تأسف گذشته و اضطراب و ترس از آینده نجان میدهد، شما میتوانید به او کودکان  کمک کنید بر زمان حال و اصطلاحاً “اینجا و اکنون”تمرکز کنند، این کار با تأکید بر تمرکز و افزایش آگاهی از حواسی که در لحظه تجربه می شود، براحتی تمرین پذیر و میسر است. به عنوان مثال: “اکنون چه طعمی احساس می کنید؟ لمس اشیا چه احساسی دارد؟ چه بویی را استشمام می کنید؟ وزش باد روی صورت شما چه حسی دارد؟ “
  4. از ارتباطات اجتماعی فرزندتان حمایت و اطمینان حاصل کنید. این موضوع مخصوصاً برای بچه های بزرگتر و نوجوانان حائز اهمیت است، گروه همسال و دوستانشان گاهی از هر چیزی مهم تر هستند و فکر ندیدن آنها در مدرسه روز به روز می تواند تلخ تر و ناراحت کننده تر باشد. آنها را تشویق کنید از طریق  تلفن یا اپلیکشن های مختلف با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
  5. هنگام صحبت با فرزندتان، به نگرانی های او گوش دهید و با آنها همراهی کنید. فقط بعد از شنیدن و گوش دادن به بچه هاست که می توانید برای کمک به آنها مفید و موثر باشید. یکی از راهکارهای موثر، توانایی مدیریت یا نفوذ است. از او بخواهید جهت کنترل نگرانی اش و یا تأثیر مثبت بر آن، نگرانی اش را بنویسد یا ترسیم کند. اگر توانایی کنترل یا تأثیر مثبت بر آن را ندارد، به فرزندتان پیشنهاد دهید که به کلی موضوع نگرانی اش را فراموش کند، این کار به چه معناست؟ اگر هیچ کاری وجود ندارد که بتوانند انجام دهند پس چرا بجای استرس و اضطراب زمانی را صرف احساس آرامش و آسودگی نکنند؟

 

اکثر کودکان این ایام (بحران کرونا) را چالش برانگیز می دانند، اما این دوران برای بعضی دیگر به مسأله ای  بزرگتر تبدیل می شود که نیاز به دریافت کمک های تخصصی و حرفه ای دارد. اگر فکر می کنید فرزند شما آسیب پذیرتر است و  ممکن است در معرض آسیب باشد مراجعه و دریافت کمک از متخصصین را به تعویق نیندازید.

بسیاری از روانشناسان کودک و درمانگران، مشاوران و مددکاران اجتماعی خدمات آنلاین و یا تلفنی هم  ارائه میدهند. اگر به مشاوره یا راهنمایی نیاز دارید حتماً اقدام کنید.

 

تاب آوری کودکان در بحران ویروس کرونا

قسمت اول

دکترمحمدرضامقدسی ( مدیر و موسس خانه تاب آوری )

متغیرهای روانشناختی و هیجانات متداول کودکان در دوران بحران عبارتند از ترس، اضطراب و نگرانی. برخلاف تصورات باطل ما کودکان در اغلب موارد بخوبی از آنچه که در گذر است و حتی بر دلایل آن نیز آگاهی کافی دارند. آنها اعمال محدودیت در مدارس، مهدکودک ها و دوره های آموزشی و معاشرت های خانوادگی و اجتماعی را بخوبی فهمیده و درک میکنند.

اینک اشاراتی خواهیم داشت به نقش والدین در تاب آوری کودکان و اینکه والدین چگونه می توانند به فرزندان خود کمک کنند تا شرایط بحران را بهتر سپری کنند.

شما نیز میتوانید با مطالعه و بهره مندی از آنچه که در اینجا میخوانید، از میان پیشنهادات آنهایی را را انتخاب کنید که برای خانواده و کودک شما متناسب تر است.

مدتی است که جهان به بحران بیماری کرونا دچار شده و تأثیر این بحران توسط همه احساس می شود. فرزندان شما نیز به خوبی از آنچه درحال رخ دادن است آگاه هستند و به احتمال زیاد تلاطم هیجانی فراوانی را تجربه می کنند. در شرایط کنونی رایج ترین هیجان ملموس برای کودکان، ترس، نگرانی، استرس و اضطراب است. آنها ممکن است از بیماری یا فوت ناگهانی مادربزرگشان دچار وحشت شوند یا از اینکه دیگر مثل گذشته دوستانشان را در مدرسه نمیبینند نگران شوند.
بعضی از کودکان ممکن است بخاطر تعویق و تعلیق در تکالیف مدرسه خود دچار نگرانی و اضطراب شوند انتظار میرود خانواده ها و معلمان در این خصوص بتوانند نقش مثبتی را ایفا نمایند عده ای دیگری از دانش آموزان ممکن است بعلت عدم برخورداری از اینترنت یا گوش های هوشمند و ناتوانی خانواده ها در تامین این هزینه های مضاعف نتوانند تکالیفی را که برای آنها تعیین شده است بصورت آنلاین و بدون پشتیبانی دوستان و معلمان خود انجام دهند این عزیزان و فرزندان کشور عزیزمان هم شایسته توجهات بیشتری هستند.
برخی از کودکان ممکن است به دلیل ابهام حاکم بر شرایط، سرعت و میزان بالای تغییرات زندگی در یک بازه زمانی کوتاه تحت فشار قرار گیرند. برای برخی دیگر این فشار استرس زا درباره از دست رفتن چیزهایی است که آنها را شاد می کرده، چیزهای مثل معاشرت و بازی و با دوستان و همکلاسی ها، کلاس های ورزشی، مهمانی های خانوادگی و مواردی دیگر از این دست.
همچنین کودکان ممکن است دچار ترس مبهمی شوند که علت آن را ندانند و نتوانند درباره آن توضیحی ارائه کنند اما فقط بازتابی باشند از ترس، نگرانی و اضطرابی را که اطرافیان در آنها بوجود آورده اند.

اکنون سوال این است چگونه می توانیم به کوکان کمک کنیم تا در این شرایط چالش برانگیز روحیه ای همانند گذشته داشته باشند؟
۱٫ اولین قدم شما این است که بر خود مسلط شوید. اگر بتوانید با مهارت و تسلط کافی این خودتان و این وضعیت را مدیریت کنید، فرزندانتان نیز مثل شما موفق خواهد بود. فراموش نکنید که شما مانند یک آینه در نقش الگوی آنها هستید. و هر کاری انجام دهید، آنها نیز از شما الگوبرداری می کنند.
۲٫ با فرزندتان صحبت کنید. در وضعیت کنونی که همه (شما، اخبار، همکلاسی های فرزندتان، معلمان آنها) درباره ویروس کرونا صحبت و یا اظهار نظر میکنند. بایستی یقین داشته باشید که فرزندتان اطلاعات صحیح و کامل دریافت و در اختیار دارد کرده شایسته است اطمینان حاصل کنید که آنها داستان هایی عجیب و غریب و غیر واقعی برپایه اطلاعاتی نادرست نیستند. در صورت اشتباه بودن اطلاعات، حتماً آنها را با تصحیح کرده و به نحوی که فرزندتان شما را تنها منبع قابل اعتماد خودش بداند. همچنین می توانید درباره اتفاقات خوبی که در حال رخ دادن است صحبت کنید، بدین طریق چرخه اخبار بد را بشکنید و موجب دلگرمی و تاب آوری ایشان باشید نمونه هایی از رویدادهای مثبت کنونی مثل: کاهش چشمگیر موارد جدید ابتلا، تلاش سرسختانه دانشمندان برای یافتن واکسن کرونا و … همیشه میتوانند موجب دلگرمی باشند.
۳٫ تماشای اخبار را محدود کنید. اگرفرزندتان نیز بهمراه شما اخبار تماشا می کند، شایسته آن است اطمینان حاصل کنید این اخبار برای کودکان مخرب نیست. مانند اخبار منتخب مدارس. همچنین یک بار تماشای اخبار در روز کافی است. به یاد داشته باشید که اغلب بخش های خبری برای کودکان غیر ضرور و حتی مخرب است. هر خبری مناسب سن کودکان نیست و ممکن است باعث ترس، نگرانی و اضطراب کاذب در آنها شود. به آنچه درباره شرایط خانواده به فرزندتان می گویید و آنچه او می شنود بسیار دقت کنید. آیا لزومی دارد فرزندتان بداند مادر ممکن است شغل خود را از دست بدهد؟ آیا او باید بداند که شما تحت فشار وام هستید؟ توصیه آن است که وضعیت خانه و خانواده را تا حد ممکن طبیعی و امن نگه دارید.
۴٫ از فاجعه سازی، سختگیری های بی دلیل و فشار بیش از حد به خود یا آنها خودداری کنید: گویی همه ما در قایق بحران کرونا هستیم و از هرجایی که این وضعیت تمام شود، قایق را ترک خواهیم کرد. اگر اینترنت شما برای یادگیری آنلاین فرزندتان در خانه کافی نیست، آیا بجای آن می توانند کتاب بخوانند. اگر شما باید درخانه کار کنید به این معنا که نمی توانید در انجام تکالیف مدرسه همراهی شان کنید، پس بگذارید بازی کنند. مهمترین چیز این است که اوقات خوبی را در کنار آنها بگذرانید و یادآور شوید: این نیز باید بگذرد.
۵٫ یادآور این نکته باشید که بهرحال زندگی در جریان است فرزندتان را تشویق کنید که به روال عادی زندگی ادامه دهد. حفظ ساختار طبیعی زندگی روزانه تا جای ممکن و باتوجه به شرایط موجود می تواند از ابهام حاکم بر اوضاع بکاهد و این امر به ایجاد احساس امنیت در کودک کمک می کند. لازم نیست معیارهای سخت گیرانه ای در این زمینه داشته باشید، حفظ روال عادی زندگی تا حد ممکن، برای خانواده شما مفید و کارآمد است.

قدرت آسیب از غفلت است

قدرت آسیب از غفلت است
دکتر محمدرضا مقدسی؛ مدیر و موسس خانه تاب آوری

خط تولید تاب آوری مدیریت است، گسترش مرزهای مدیریت و اقتدار میدانی وزرات بهداشت مورد انتظار است.
کلید واژه تاب آوری در بحرانهای بیولوژیک گسترش مرزهای مدیریتی و توسعه اقتدار میدانی وزرات و سازمان متولی است.


از همیشه تا هنوز و به هر هنگامی که سرعت انتشار بالا و سرعت تشخیص پایین باشد تنها راه کارآمد کاهش سطح تماس و تعاملات اجتماعی است به ویژه هنگامی که دوره نهفتگی هم طولانی باشد.
انتشار نیازمند معاشرت وتماس است و البته تشخیص به زمان احتیاج دارد.

بنابراین امکان و زمان در اختیار تماس نباشد سلامت در امان خواهد بود ازاین رو کاهش تعاملات اجتماعی مورد تأکید است که البته منطق قرنطینه نیز همین است که تشخیص علاوه برزمان به ابزار، تجهیزات و تخصص هم نیازمند است.
ویروس از من و شما نظرخواهی نمیکند، ویروس در کوچکترین تماس حفاظت نشده منتقل میشود، یا حفاظت کن یا از تماس پرهیز کن، اینجا میدان عملیات است نه فرصت بحث در مبانی نظری …

با تأکید بر گسترش و توسعه اقتدار میدانی وزرات بهداشت تاکید بر تجهیز و حفاظت فردی و از بین بردن سطح تماس، کاهش معاشرت و تحرکات اجتماعی و استفاده ازهمه ظرفیت ها راهی مطمئن برای شکستن چرخه بیولوژیک و توسعه تاب آوری تدارک دیده خواهد شد. شاخص موفقیت در بحرانهای زیستی و بهداشتی را میزان مشارکت همگانی و حکمیت سازمان مربوطه تعیین میکند که هم اکنون مدیریت و حکمیت به یقین با وزرات بهداشت است، تابعیت از موازین درمانی و بهداشتی می تواند (ویروس) را در انسداد اجتماعی خوار و خفیف کند.
کما اینکه در سه محور مخاطرات محیطی، اجتماعی و اقتصادی که گستره مباحث تاب آوری اجتماعی هستند نیز غلبه با مباحث مدیریت است و اما این خردورزی و تعقل است که انواع عالی مدیریت را تدارک میبیند که تاب آوری در تمامی عرصه ها دستاورد مدیریت است.

جامعه مدنی میتواند علاوه بر حمایت از آسیب دیدگان و پشتیبانی از افراد و جوامع در معرض خطر، در توزیع اقلام و در انتشار آگاهی و توسعه توانایی های خود مراقبتی نقشی ویژه ای بپذیرید.
انتظار میرود سازمانهای مردم نهاد از هرگونه کنش اجتماعیِ خارج از حکمیتِ وزرات محترم بهداشت برحذر باشند، تمامی اقدامات بایستی در حمایت و مشارکت باشد، ستاد فرماندهی این بحران نیز شایسته است نقشه راهی برای شرکای اجتماعی و سازمانهای مردم نهاد و نیروهای داوطلب ارائه نماید.
تدارک بسته حمایتی، توزیع ارقام و اقلام و پشتیبانی از اقشار آسیب پذیر و در معرض خطر به یقین از بدیهی ترین وظایف حکمرانی است.

 

منبع پایگاه اطلاع رسانی مددکاری اجتماعی ایران

بحران بازتابی از نیاز به اقدام است؛ تاب آوری یعنی اقدام

سلامت پزشک محور از پای در خواهد آمد اگر مشارکت و تعهد همگانی همراه نباشد، کادر جان برکف درمان را تحسین و دورد میفرستیم و به نقش و مسئولیت اجتماعی خود عمل خواهیم کرد. این مطلب را دکتر محمدرضا مقدسی مدیر و موسس خانه تاب اوری به خبرنگار گروه استانهای پایگاه اطلاع رسانی مددکاران اجتماعی ایران گفت، وی افزود: مبادا  عزیزان و سربازان جان بر کف خط درمان را تنها بگذاریم که در این جنگ از پای در آیند که سلامت و مسئولیت های اجتماعی آن متوجه همگان است، به یقین هر جایی صحبت از سلامتی و بیماری است، در حقیقت حکایت و رویارویی تاب آوری و آسیب پذیری است، نبردی است از سلامتی و بیماری و اگرچه این ستیزی در سطوح مولکولی بشمار می آید اما پیروزی درآن اقدامات کلان و هماهنگ تمامی آحاد جوامع را می طلبد. به مهر پروردگار نظام سلامت مبتنی بر مشارکت هم تاب اوراست و هم به یقیین از عهده هر گونه همه گیری، تهدید و مخاطره برخواهد آمد. مدیر و موسس خانه تاب آوری در ادامه گفت: متغیر های روانشناختی و اجتماعی فضای همه گیری در پیوستاری از بی اهمیتی مفرط و پر اهمیتی افراطی مطرح میشود این فضا در پیوستاری از ناچیز انگاری و فاجعه سازی تعریف شده است. آنچه مورد انتظار است تعادل و جدیت است که  از افراط و تفریط برحذر بمانیم لذا حکم قاطع این است که ناچیز انگاری و فاجعه سازی نامطلوب  است و مورد انتظار رفتار متعادل و انظباط  در انجام توصیه ها و وظایف فردی است. صد البته تقلیل موضوع به مسأله ای روانشناختی به یقین خطاست که تاب آوری در مشارکت است، تعهد همگانی و انجام دقیق وظایف فردی که توسط سازمانها و متخصین توصیه میگردد به یقین ما را در انجام مسئولیتهای فردی در قبال خود و دیگران و همچنین مدیریت تنش و نگرانی ها یاری خواهد کرد. به یقین افراد آسیب دیده و یا در معرض خطر به حمایت های روانی اجتماعی هستند اما این به مفهوم تقلیل مسأله به موضوعی روانشناختی نیست. فرصتی مناسب است تا متغیرهای روانشناختیِ مدیریت بحران را یادآور شویم که بطور اجمالی میتواند شامل: انکار و باورناپذیری،  وادادگی، سستی و قبول شکست، وحشت و غفلت و نسبت دادن مشکل به دیگران به جای اداره کردن آن از مهتمرین متغیرهای روانشناختی مدیریت بحران است که یا در میدان بحران از قبل وجود داشته و تشدید می شود و یا همزاد پیامد بحران است. تاب آوری و اقدام شایسته در پدیده هایی چون واگیری و همه گیری قانونمند بودن و رعایت کردن توصیه های سازمانهای متولی است که همه در انجام وظایف فردی و اجتماعی مسئول و ملزم هستند. البته هر گونه کُنش اجتماعی غیرمتخصصین و حتی کُنش فردی متخصصین نیز می تواند ممنوع و آسیب زا باشد همه بایستی تحت فرماندهی واحد در طرح کلان یکپارچه و هماهنگ توصیه های کادر ویژه و سازمانهای متخصص و مسئول را  بی کم و کاست رعایت کنیم، شایسته آن است مرجعیت رسانه های عام و تخصصی نیز کاملاً محفوظ بماند. ایجاد هر گونه ابهام و تعارض می تواند اضطراب تولید می کند  که انشااله برحذر باشیم. ش ش