ششتمد؛ روایت تابآوری فرهنگی هویتمحور در دیار بیهق
ششتمد؛ روایت تابآوری فرهنگی هویتمحور در دیار بیهق
شهرستان ششتمد با تکیه بر میراث فرهنگی بیهق، سرمایه اجتماعی و مشارکت نهادهای محلی، میزبان نشستهای تخصصی تابآوری شد. این رویداد نمونهای از توسعه پایدار مبتنی بر هویت فرهنگی و تابآوری جامعهمحور را به نمایش گذاشت.
با فرارسیدن مردادماه، شهرستان تاریخی ششتمد، سرزمین فرهنگ، دانایی و زادگاه مفاخر بزرگ حوزه تمدنی بیهق، میزبان رویدادی ارزشمند در عرصه توسعه سرمایههای انسانی و اجتماعی شد. این رویداد که با ابتکار شهرداری ششتمد و همراهی فرمانداری، آموزش و پرورش و سایر نهادهای محلی برگزار گردید، فراتر از یک برنامه آموزشی، تلاشی هدفمند برای تقویت بنیانهای فرهنگی، اجتماعی و هویتی جامعه محلی بود.
ششتمد، یکی از کهنترین مناطق غرب خراسان رضوی، در جنوب سبزوار و در قلمرو تاریخی بیهق قرار گرفته است. این شهرستان که در سال ۱۳۹۹ به شهرستان مستقل ارتقا یافت، دارای پیشینهای چند هزار ساله، اقلیم معتدل و خشک، اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و تولید محصولاتی همچون زعفران، غلات و پنبه است. بسیاری از پژوهشگران، ششتمد را بخشی از هویت تاریخی بیهق میدانند؛ سرزمینی که نام آن با دانش، ادب و اندیشه گره خورده است. وجود آثار تاریخی، گویش بومی، آیینهای فرهنگی و پیوند عمیق مردم با سنتهای محلی، این منطقه را به یکی از کانونهای مهم فرهنگ بومی خراسان تبدیل کرده است.
در چنین بستری، برگزاری سلسله نشستهای تخصصی تابآوری با حضور دکتر محمدرضا مقدسی، مدیر و مؤسس خانه تابآوری ایران، معنایی فراتر از انتقال دانش پیدا میکند. این برنامه در واقع حرکتی در مسیر بازآفرینی هویت اجتماعی و تقویت ظرفیتهای فرهنگی جامعه برای مواجهه با تغییرات و بحرانهای پیشرو بود؛ رویکردی که امروزه از آن با عنوان «تابآوری فرهنگی هویتمحور» یاد میشود.
تابآوری فرهنگی هویتمحور بر این اصل استوار است که جوامع زمانی توان عبور از بحرانها را پیدا میکنند که پیوند خود را با ریشههای فرهنگی، ارزشهای مشترک و حافظه تاریخی خویش حفظ کرده باشند. در این نگاه، فرهنگ نه صرفاً مجموعهای از آداب و رسوم، بلکه سرمایهای راهبردی برای حفظ انسجام اجتماعی، تقویت امید جمعی و استمرار توسعه محسوب میشود. ششتمد با پشتوانه تاریخی و فرهنگی خود، ظرفیت کمنظیری برای تبدیل شدن به الگویی از تابآوری فرهنگی در سطح منطقهای و ملی دارد.
در جریان این نشستها، گروههای مختلف اجتماعی از جمله مدیران اجرایی، فرهنگیان، کارآفرینان، بانوان، فعالان اجتماعی، داوطلبان سلامت و کنشگران فرهنگی حضور داشتند. این تنوع مخاطبان نشان میدهد که تابآوری دیگر مفهومی محدود به مدیریت بحران نیست؛ بلکه به یک گفتمان اجتماعی تبدیل شده است که تمامی ارکان جامعه را در بر میگیرد.
یکی از محورهای مهم این رویداد، بررسی رابطه میان توسعه اقتصادی و هویت فرهنگی بود. در سالهای اخیر، بسیاری از جوامع محلی در سراسر جهان با چالش تعارض میان توسعه و هویت مواجه بودهاند. تجربههای موفق نشان داده است که توسعه پایدار زمانی محقق میشود که میان پیشرفت اقتصادی و حفظ سرمایههای فرهنگی تعادل برقرار شود. در نشست ویژه کارآفرینان و فعالان اقتصادی ششتمد نیز بر همین موضوع تأکید شد. شرکتکنندگان با مفاهیم پیشبینیپذیری، آیندهنگری و پردازش پیشبینانه آشنا شدند و راهکارهای افزایش تابآوری اقتصادی در برابر نوسانات بازار و تغییرات محیطی را مورد بررسی قرار دادند.
اما آنچه این برنامه را متمایز میکرد، توجه ویژه به بعد فرهنگی تابآوری بود. در این نشستها، فرهنگ به عنوان مهمترین عامل بازسازی اجتماعی و تقویت هویت جمعی معرفی شد. زمانی که افراد یک جامعه نسبت به پیشینه تاریخی، ارزشهای مشترک و میراث فرهنگی خود احساس تعلق داشته باشند، توان بیشتری برای مقابله با بحرانها، آسیبهای اجتماعی و تغییرات ناگهانی خواهند داشت.
حضور بانوان، مروجان فرهنگی و فعالان اجتماعی در این برنامه نیز بیانگر آن بود که تابآوری فرهنگی بدون مشارکت اجتماعی معنا پیدا نمیکند. زنان همواره از مهمترین انتقالدهندگان فرهنگ و ارزشهای اجتماعی در خانواده و جامعه بودهاند و نقش آنان در حفظ هویت فرهنگی و تقویت سرمایه اجتماعی، نقشی بیبدیل است. از این منظر، مشارکت گسترده بانوان ششتمدی در این نشستها را میتوان نشانهای از ظرفیت بالای این منطقه برای توسعه الگوهای بومی تابآوری دانست.
بخش دیگری از این رویداد به مدیران و مسئولان اجرایی شهرستان اختصاص یافت. در تالار اجتماعات فرمانداری ششتمد، نشست تخصصی «اصول و مبانی تابآوری سازمانی» با حضور مدیران دستگاههای اجرایی، اعضای شورای اسلامی شهر و کارشناسان برگزار شد. در این نشست تأکید شد که توسعه پایدار بدون سازمانهای تابآور امکانپذیر نیست. سازمانهای تابآور نه تنها در برابر بحرانها فرو نمیریزند، بلکه از چالشها به عنوان فرصتی برای یادگیری، نوآوری و ارتقای کیفیت خدمات استفاده میکنند.
دکتر محمدرضا مقدسی در این نشست با اشاره به تجربه بیش از یک دهه فعالیت خانه تابآوری و تألیف دهها عنوان کتاب در حوزه تابآوری اظهار داشت که سازمانهای موفق آینده، سازمانهایی خواهند بود که توان سازگاری با تغییرات اقلیمی، اجتماعی و اقتصادی را داشته باشند. از نگاه وی، تابآوری سازمانی تنها به معنای بازگشت به شرایط پیشین نیست، بلکه توانایی خلق مسیرهای جدید برای خدمترسانی و توسعه است.
در بخش آموزش نیز اداره آموزش و پرورش ششتمد با رویکردی آیندهنگرانه، دوره تخصصی «مبانی تابآوری در مدارس» را برای مدیران و معلمان برگزار کرد. این دوره هشتساعته که با صدور گواهی ضمن خدمت همراه بود، بر نقش مدارس در شکلدهی سرمایه انسانی آینده تأکید داشت. در این نشستها بار دیگر یادآوری شد که مدرسه نخستین کانون اجتماعیشدن و هویتیابی کودکان است و معلمان، معماران سرمایه اجتماعی نسل آینده محسوب میشوند.
تابآوری فرهنگی از مدرسه آغاز میشود. دانشآموزانی که با تاریخ، فرهنگ، ادبیات و ارزشهای سرزمین خود آشنا هستند، در برابر آسیبهای اجتماعی، بحرانهای هویتی و فشارهای محیطی مقاومت بیشتری از خود نشان میدهند. به همین دلیل، آموزش تابآوری در مدارس را باید یکی از مهمترین سرمایهگذاریها برای آینده هر جامعه دانست.
آنچه در ششتمد رخ داد، نمونهای موفق از همکاری میانبخشی بود. مشارکت شهرداری، فرمانداری، آموزش و پرورش، شوراهای اسلامی، داوطلبان سلامت، بخش خصوصی و فعالان فرهنگی نشان داد که تابآوری یک مسئولیت مشترک و دستاوردی جمعی است. هیچ سازمان یا نهادی به تنهایی قادر به ایجاد جامعهای تابآور نیست؛ بلکه این هدف تنها از طریق همافزایی میان نهادهای مختلف و مشارکت فعال شهروندان محقق میشود.
امروزه جهان با چالشهای متعددی از جمله تغییرات اقلیمی، مهاجرت، تحولات فناوری، نابرابریهای اجتماعی و بحرانهای اقتصادی روبهروست. در چنین شرایطی، جوامعی موفق خواهند بود که ضمن بهرهگیری از دانش روز، پیوند خود را با فرهنگ و هویت تاریخی خویش حفظ کنند. ششتمد با تکیه بر میراث فرهنگی بیهق، سرمایه اجتماعی مردم و نگاه آیندهمحور مدیران خود، گام مهمی در این مسیر برداشته است.
مفهوم «تابآوری فرهنگی هویتمحور» که در این نشستها مورد توجه قرار گرفت، در حقیقت دعوتی برای بازگشت به ریشهها و بهرهگیری از ظرفیتهای بومی در مسیر توسعه است. این رویکرد به ما یادآوری میکند که توسعه زمانی پایدار خواهد بود که انسانها نه تنها از نظر اقتصادی، بلکه از نظر فرهنگی و هویتی نیز احساس امنیت، تعلق و معنا داشته باشند.
در پایان این رویداد، دکتر محمدرضا مقدسی تأکید کرد که خانه تابآوری ایران همچنان در کنار مردم و مدیران ششتمد خواهد بود تا این حرکت فرهنگی به یک جریان پایدار تبدیل شود. به باور وی، نشستهای برگزارشده تنها آغاز راهی است که میتواند نگرش جامعه نسبت به بحران، توسعه و آینده را متحول سازد.
امروز ششتمد بیش از هر زمان دیگری در مسیر تبدیل شدن به الگویی از تابآوری فرهنگی هویتمحور قرار گرفته است؛ الگویی که نشان میدهد توسعه پایدار نه از دل فراموشی گذشته، بلکه از دل شناخت هویت، تقویت سرمایه اجتماعی و بهرهگیری از دانش روز متولد میشود. ششتمد، دیار فرهنگ و دانایی، اکنون با اتکا به همین سرمایههای ارزشمند، آیندهای روشنتر و پایدارتر را برای نسلهای پیش رو ترسیم میکند.
