تاب آوری نگاهی به چند پژوهش

تاب آوری نگاهی به چند پژوهش

تاب آوری مدعی غلبه و سرمايه سازی از استرس است

به قلم دکتر محمدرضا مقدسی مدیر و موسس خانه تاب آوری

يعنی هر ضربه ای ميتواند يک فرصت رشد باشد ، مشروط به اينکه در ساختار انعطاف ودر رفتار توان مقابله لحاظ شده باشد بسياری از برنامه های مديريت و کاهش و کنترل استرس همه تلاش وراهبرد اصلی شان اين است که فرد ، اجتماع وسازمان را به شرايط قبل از سانحه برگردانند اما در تاب آوری چيزی بيشتر و بهتر از برگشت به شرايط هنگام حادثه را طلب ميکنيم با اين منطق ميتوان از هر زخم سرمايه واز هر چالش فرصتی برای رشد ساخت و به زندگی مجدد سلام و لبخندی دوباره داد اين خط مشی مبتنی بر شواهد و سرشار از قدرشناسی و سپاسگزاری از زندگی است در پيرامون ما افراد بيشماری هستند که بر شرايط پر تنش خويش غلبه کرده ودر دل تاريکی ها چراغ راهی ساخته اند و متوکل و متوسل برای خود و ديگران منشا خير و برکت بوده اند.

اين مهم است که ثروتمندان دنيا از اعماق فقر و تنگدستی آمده اند وواقعا اين مهم است که افرادی با نقص عضو وانواع صدمات ونارسايی های جسمی ومعلوليت وناتوانی موفقيت های بزرگ و بی نظيری را نمايندگی کرده اند و منشا خدمات و برکات بيشمار برای اجتماع خويش بوده اند .عرصه خوشبختی و توانمندی های انسان ميدان دلاوری و شجاعت است و در بستر همکاری وحمايت اجتماعی حادث ميشود هيچ تنهايی خوشبخت نيست ترس و نگرانی ، اضطراب و آشفتگی ، تنهايی و حقارت به بار می آورد و مانع شکوفايی وخوشبختی آدمی است در اين فرصت و با توجه پراکندگی و پرشماری تحقيقات انجام شده در حوزه تاب آوری واقعا از عهده اين مقال خارج است که همه را مورداشاره قرار دهد که اين باغ هزار گلی است که تنها ميتوان از چند شاخه ان بهره گرفت بهرحال غرض اين هست که به تعدادی از پژوهش های انجام شده درحوزه تاب آوري مرتبط با صحنه های مختلف سلامت روانی و اجتماعي مرری کرده باشيم.

(شفيع زاده ، 1391) رابطه تاب آوری و پنج عامل بزرگ شخصيتی( روان رنجور خويی ، برون گرايی ، گشودگی ، توافق و وجدان گرايی ) را مورد مطالعه قرار داد ودر نتيجه بيان کرده است که روان رنجور خويی با تاب آوری رابطه منفی قوی و با برون گرايی و وجدان گرايی رابطه مثبت دارد هم چنين دراين پژوهش به رابطه معنا دار تاب آوری با توافق و گشودگی اشاره شده است

کيفيت دوستی ، تقابل دوستی و تاب آوری توسط (حجازی و سليمانی ،1388)مورد بررسی قرار گرفت وتاب آوری رادارای قابليت پيش بينی کيفيت و تقابل دوستی اعلام کرد هم بر اين اساس تشويق نوجوانان به دوستی موجبات ارتقای تاب آوری خواهد بود.چرا که ارتقای کيفی روابط دوستانه موجب تقويت تاب آوری است بر اساس نتايج نتايج اين پژوهش مولفه های صميميت، افشای خود و يا درد دل کردن ، تقابل دوستی ، وفاداری و اعتماد به ترتيب از مهمترين پيش بينی کننده ها اعلام گرديده اند.آنچه بطور کلی در اين مطالعه حايز اهميت است اين است که روابط دوستانه و صميمانه باهمسالان عامل مهمی درتاب آوری نوجوانان است لذا بستر سازی و ايجاد فرصت برای توسعه روابط دوستانه می تواند فرآيند سازگاری را تسهيل و موجب تقويت تاب آوری ايشان باشد

محمدعلی بشارت و همکاران(1390) نشان دادند که تاب آوری و سخت کوشی و بهزيستی روان شناختی همبستگی مثبت معنا داردارد هم چنين درنتايج اين پژوهش عنوان گرديد که تاب آوری با سخت کوشی ورزشی با درماندگی شناختی همبستگی معنا دار منفی دارد.در اين پژوهش نشان داده شده است که تاب آوری و سخت کوشی ميتوانند تغييرات مربوط به موفقيت ورزشی را پيش بينی کند و جهت همبستگی متغيرها افزايش ميزان تاب آوری و سخت کوشی را با بهزيستی روان شناختی و ميزان موفقيت اعلام کرده است. هم چنين در نتايج تحقيق ديگری که تاثير يوگابر تاب آوری و مولفه های بهزيستی روانشناختی را مورد بررسی قرار داده بوداين نتيجه اعلام گرديده است که يوگا با تاب آوری باعث افزايش قدرت حل مساله وکفايت اجتماعی ميگردد(شوشتری و همکاران، 1391)..

آموزش حل مساله درارتقای تاب آوری واغلب مولفه های بهزيستی روان شناختی مشتمل بر پذيرش خويشتن ، خود مختاری ، زندگی هدفمند ، رشد فردی وروابط مثبت با ديگران موثر است (عطادخت و همکاران ، 1392).

نکنه حايز اهميت در خصوص اين پژوهش اين است که در حوزه تاب آوری کودکان دارای اختلال در يادگيری صورت گرفته است. رابطه راهبردهای مقابله با استرس و تاب آوری با خوش بينی در دانش آموزان دختر مقطع متوسطه توسط (نصير،1390) مورد بررسی قرار گرفت ودر نتايج اين پژوهش وجود رابطه مثبت ومعنا دار بين تاب آوری و خوش بينی مورد تاکيد قرارگرفت اين تحقيق بيان کرد که بين راهبرد هيجان مدار وراهبرد مقابله غير موثربا خوش بينی دانش آموزان دختر رابطه معنا دار منفی وجود دارد نکته حايز اهميت ديگر درنتيجه اين مطالعع بيان رابطه مثبت و معنا دار بين تاب آوری و خوش بينی است بدين معنا که با افزايش خوش بينی تاب آوری نيز افزايش يافته است اين نتيجه با نتايج بسياری از پژوهشگران اين حوزه همسويی دارد.
(بهزادپور و همکاران،1392)درنتيجه مطالعات خود اعلام کردند که بين تاب آوری ورفتارهای پرخطررابطه منفی برقرار است اين مطالعه به رابطه قدرت حل مساله و تاب آوری با ميزان رقتارهای پرخطر بين دانش آموزان دارای پيشرفت تحصيلی بالا و پايين پرداخته است و به نتايجی با قابليت کاربست در آموزش و مشاوره ارايه ميکنددر نتايج اين پژوهش هم چنين آمده است بين موفقيت تحصيلی ، تاب آوری و مهارت حل مساله رابطه مثبت وجود دارد.

بنابراين بروز رفتارهای پرخطر با افت تحصيلی دارای رابطه است. براين اساس تقويت تاب آوری اقدامی پيشگيرانه برای رفتارهای وافت تحصيلی هم به شمار خواهد آمد.

هم چنين درتحقيق ديگری (بيگدلی و همکاران ، 1392)درنتيجه پژوهشی ديگربيان کردند که تاب آوری به همراه سبکهای دلبستگی و تنظيم هيجانی توان پيش بينی کننده گی برای بهزيستی روان شناختی دارند.

براساس نتايج آزمون همبستگی اعلام شده در اين مطالعه نشان داده شده است که دلبستگی ايمن با بهزيستی روان شناختی بالا همراه است هم چنين يافته های ديگرنشان داد که رابطه بهزيستی روانشناختی با تاب آوری مثبت و معنا دار است و در واقع افرادی که که تاب آوری بالاتری دارند سازگاری بيشترو بهزيستی روانشناختی بهتری را نمايندگی ميکنند.

اهمیت پژوهش در تاب‌آوری

پژوهش در حوزه‌ی تاب‌آوری از جایگاه ویژه‌ای در روان‌شناسی، علوم تربیتی، جامعه‌شناسی و حتی مطالعات سلامت برخوردار است، زیرا تاب‌آوری یکی از کلیدی‌ترین عوامل حفظ و ارتقای سلامت روان و عملکرد مؤثر انسان در مواجهه با چالش‌های زندگی به شمار می‌رود.

اهمیت پژوهش در این زمینه از چند جنبه قابل بررسی است:

نخست، پژوهش درباره‌ی تاب‌آوری به ما کمک می‌کند تا ماهیت و سازوکارهای شکل‌گیری آن را بهتر درک کنیم. تاب‌آوری مفهومی چندبعدی است که تحت تأثیر عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی قرار دارد. از طریق تحقیقات علمی می‌توان تعیین کرد که چه ویژگی‌های شخصیتی، مهارت‌ها یا تجارب زندگی باعث افزایش توان مقابله با فشارهای روانی می‌شوند و چگونه محیط‌های حمایتی می‌توانند این فرایند را تسهیل کنند.

دوم، پژوهش در زمینه‌ی تاب‌آوری امکان طراحی برنامه‌ها و مداخلات آموزشی و روان‌شناختی را فراهم می‌سازد. با شناخت عوامل مؤثر بر تاب‌آوری، می‌توان برنامه‌هایی برای آموزش مهارت‌های مقابله‌ای، تقویت اعتماد به نفس، افزایش حمایت اجتماعی و بهبود سلامت روان در مدارس، محیط‌های کاری و خانواده‌ها تدوین کرد. به این ترتیب، پژوهش‌ها نقش اساسی در پیشگیری از آسیب‌های روانی و ارتقای کیفیت زندگی ایفا می‌کنند.

سوم، پژوهش‌های مربوط به تاب‌آوری در سطوح اجتماعی و فرهنگی نیز اهمیت دارند.

این مطالعات نشان می‌دهند که چگونه جوامع، در برابر بحران‌های طبیعی، اقتصادی یا اجتماعی، می‌توانند با تکیه بر ارزش‌ها، همبستگی و حمایت متقابل، بازسازی و رشد پیدا کنند. در این نگاه، تاب‌آوری نه‌تنها ویژگی فردی بلکه یک **ویژگی جمعی و فرهنگی** محسوب می‌شود.

چهارم، اهمیت پژوهش در تاب‌آوری از این جهت است که به درک بهتر ارتباط آن با سایر متغیرهای روان‌شناختی مانند هوش هیجانی، امید، خوش‌بینی، معنویت و حمایت اجتماعی کمک می‌کند.

چنین پژوهش‌هایی پایه‌ی علمی برنامه‌های سلامت روان را تقویت کرده و به متخصصان امکان می‌دهد مداخلات مؤثرتری طراحی کنند.

پژوهش در حوزه‌ی تاب‌آوری ابزاری ضروری برای شناخت عمیق‌تر انسان و توان بالقوه‌ی او در سازگاری با مشکلات است.

این تحقیقات نه‌تنها به رشد دانش علمی کمک می‌کنند، بلکه در عمل به توانمندسازی فرد و جامعه برای مقابله با بحران‌ها و حرکت به سوی رشد و شکوفایی منجر می‌شوند.