تاب آوری تحصیلی جایگرین عدالت آموزشی نیست

تاب آوری تحصیلی جایگرین عدالت آموزشی نیست تاب آوری تحصیلی به معنای دستیابی دانش آموزان به نتایج آموزشی خوب علیرغم ناملایمات است. نتایج آموزشی خوب علیرغم ناملایمات در مسیر تحصیل را صرف نظر مقطع تحصیلی میتوان تاب آوری تحصیلی یا تاب آوری آموزشی نامید.

تاب‌آوری آموزشی به توانایی افراد، مدارس و نظام‌های آموزشی گفته می‌شود که بتوانند در شرایط دشوار، فشارزا یا بحرانی، مانند فقر، نابرابری، افت تحصیلی، تغییرات سریع آموزشی یا بحران‌های اجتماعی و بهداشتی، فرایند یادگیری را حفظ کرده و با شرایط جدید سازگار شوند.

این مفهوم بر این نکته تأکید دارد که یادگیرندگان و نهادهای آموزشی می‌توانند علی‌رغم وجود موانع و خطرها، عملکرد تحصیلی قابل قبول داشته باشند و حتی از دل چالش‌ها به رشد، یادگیری عمیق‌تر و بهبود کیفیت آموزش دست یابند. تاب‌آوری آموزشی یک ویژگی ثابت نیست، بلکه فرایندی پویا و اکتسابی است که در تعامل میان ویژگی‌های فردی، حمایت‌های خانوادگی، محیط مدرسه و سیاست‌های کلان آموزشی شکل می‌گیرد.

تاب‌آوری آموزشی (Educational Resilience) توانایی یادگیرندگان و نظام آموزشی در حفظ و بهبود یادگیری، سازگاری مؤثر و تداوم رشد تحصیلی در شرایط دشوار و بحرانی است.

تأثیر تاب آوری تحصیلی از طریق عملکرد افراد بهتر از آنچه که مورد انتظار بوده است تشخیص داده میشود امروزه برای ما روشن است که ارتقاء تاب آوری تحصیلی منجر به رفتار و نتایج بهتر برای دانش آموزان بویژه در مناطق محروم کشور عزیزمان ایران خواهد بود.

تاب آوری آموزشی یا آکادمیک یا تاب آوری در تحصیل  به معنای دستیابی دانش آموزان به نتایج آموزشی خوب علیرغم ناملایمات است و این چیزی از مسپولیت ما بعنوان متولی یا متصدی آموزش و پرورش کم نمیکند بلکه افزایش تاب آوری دانش آموزان و تقویت تاب آوری در مدارس میتواند وظیفه یا ماموریتی جدید و مهم برای آموزش و پرورش باشد.

توسعه و تقویت تاب آوری تحصیلی نمیتواند مفهومی جدا از تاب اوری در مدارس باشد ترویج آن مستلزم برنامه‌ریزی استراتژیک و تمرین دقیقی است که کل جامعه مدرسه را درگیر می‌کند تا به جوانان آسیب‌پذیر کمک کند تا بهتر از آنچه شرایطشان پیش‌بینی میکند، عمل کنند و در مسیر تحصیل موفقیت های شایان توجه بدست آوردند.

از عملکرد تحصیلی خود صیانت کنند و شکست یا بازماندن از تحصیل سرنوشت ایشان را مخدوش نکند . تاب آوری تحصیلی میتواند به دانش آموزان کمتر برخودار یا شاغل به تحصیل در مناطق محروم این شانس و امکان را بدهد که از فقر موروثی فرار کنند و نقش و جایگاه اجتماعی و اقتصادی بهتری بدست آورند.

تاب آوری نمیتواند از ما بعنوان والدین و متولیان تعلیم و تربیت سلی مسپولیت کند توسعه آموزشی کشور و ضرورت توجه به تاب آوری مدارس یک ضرورت و اقدام استراتژیک است پرشماری کودکان باز مانده از تحصیل گواه این مطلب است که تاب آوری تحصیلی آسان نیست که اگر اینگونه بود در سراسر دنیا این همه کودک باز مانده از تحصیل را شاهد نبودیم و چنانچه تاب آوری تحصیلی ساده بود پیش از این همه به آن دست یافته بودند.

شایسته است معلمان گرانقدر و عزیزمان ُ خانواده های دغدغه مند و دل نگران که سرنوشت تحصیلی و سلامت روانی و اجتماعی فرزندان خویش خویش را عزیز می دارند و همچنین وزارت محترم آموزش و پرورش نسبت به توسعه تاب آوری در مدارس و تقویت تاب آوری تحصیلی بویژه برای دانش آموزان در مناطق کمتر برخودار اهتمام ویژه داشته باشند بدیهی است سازمانهای مردم نهاد که حمایت از کودکان بازمانده از تحصیل را ماموریت ومسپولیت خویش دانسته اند در این مسیر همراه خواهند بود.

 

همچنین برای علاقه مندان به توسعه تاب آوری در مدرسه کتابهای تاب آوری در مدارس اثر نان هندرسون با ترجمه محمدرضا مقدسی و عفت حیدری ( روانشناس اجتماعی ) و تاب آوری مدارس ؛ دستور العمل هایی برای تاب آوری در مدارس ؛ کودکان وخانواده اثر پام مارس که توسط انتشارات سخنوران منتشر شده است مراجعه فرمایند.

این مطلب بخشی از یک گفتگو مطبوعاتی و با اندکی تلخیص از دکتر محمدرضا مقدسی بوده است .

 

 

همچنین کتاب ساخت سیستم‌های آموزشی تاب‌آور که تجربه ای جهانی را با خود همراه دارد باز هم با ترجمه محمدرضا مقدسی و عفت حیدری برای مدیران ارشد و رده میانی علاقه مندان به تاب اوری حامل ایده های قابل توجه است .

تاب‌آوری آموزشی (Educational Resilience) به توانایی پویا و چندبعدی افراد، مدارس و نظام‌های آموزشی اشاره دارد که از طریق آن می‌توانند در مواجهه با شرایط نامطلوب، فشارهای روانی–اجتماعی، نابرابری‌ها، بحران‌ها و تغییرات پیش‌بینی‌ناپذیر، فرایند یاددهی–یادگیری را حفظ کرده و به‌صورت سازگارانه به بازسازمان‌دهی خود بپردازند.

این مفهوم بر ظرفیت یادگیرندگان و نهادهای آموزشی برای تداوم رشد تحصیلی، حفظ سلامت روانی، تقویت انگیزش و دستیابی به موفقیت آموزشی علی‌رغم وجود موانع تأکید دارد.

تاب‌آوری آموزشی حاصل تعامل پیچیده میان ویژگی‌های فردی فراگیران مانند خودکارآمدی، امید و مهارت‌های مقابله‌ای، عوامل خانوادگی نظیر حمایت عاطفی و فرهنگی، ویژگی‌های مدرسه‌ای از جمله روابط حمایتی معلم–دانش‌آموز، فضای امن یادگیری و مدیریت انعطاف‌پذیر، و نیز سیاست‌ها و ساختارهای کلان نظام آموزشی است.

از این منظر، تاب‌آوری آموزشی فرایندی اکتسابی، زمینه‌مند و قابل تقویت است که در طول زمان و در بستر تجربه‌های آموزشی شکل می‌گیرد. نظام‌های آموزشی تاب‌آور  می‌توانند از دل چالش‌ها فرصت‌هایی برای نوآوری، بهبود کیفیت آموزش و تحقق عدالت آموزشی ایجاد کنند.