تاریخچه و تحول تابآوری در ایران؛ از طرحهای اجتماعی تا الگوی دانشگاهی هویتمحور
تاریخچه و تحول تابآوری در ایران؛ از طرحهای اجتماعی تا الگوی دانشگاهی هویتمحور
تاریخچه و سیر تحول مفهوم تابآوری در ایران، داستانی از گذار تدریجی از یک ایده آکادمیک انتزاعی به یک راهبرد عملیاتی در متن جامعه و نهادهای علمی کشور است.
تاریخچه و سیر تحول مفهوم تابآوری در ایران، با طرحهای معاونت زنان نهاد ریاست جمهوری سال ۱۳۹۳ آغاز شد.
تاریخچه و سیر تحول مفهوم تابآوری در ایران، از طرحهای اجتماعی ۱۳۹۳ تا مأموریت دانشگاهی ۱۴۰۳، روندی مستند و چندسطحی را نشان میدهد.
این جریان که امروز به عنوان یک ضرورت اجتماعی شناخته میشود، ریشههای خود را در تلاشهای پراکنده دهههای گذشته جستجو میکند، اما نقطه عطف ساماندهی آن را میتوان سال ۱۳۹۳ دانست. در این سال، معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری با هدف تقویت ظرفیتهای جامعه در برابر آسیبها، طرحی آزمایشی را در سیزده استان کشور کلید زد که به نوعی اولین خروجی اجرایی و اجتماعیمحور در این حوزه محسوب میشود. این اقدام بستر لازم را برای ورود مفاهیم علمی به میدان عمل فراهم کرد و نشان داد که تابآوری بیش از آنکه یک واژه در متون روانشناسی باشد، یک ظرفیت عمومی است که نیاز به بسترسازی ساختاری دارد.
به موازات این اقدامات اجرایی، ضرورت حضور فضای مجازی و درگاههای اطلاعرسانی بیش از پیش احساس میشد. در سال ۱۳۹۴، وبسایت اختصاصی resiliency.ir به عنوان مرجع تخصصی این حوزه در ایران متولد شد. این رویداد، فراتر از ثبت یک دامنه اینترنتی، نمادی از تمرکز بر تولید دانش بومی و اشتراکگذاری تجارب علمی بود که توانست شبکه گستردهای از متخصصان و علاقهمندان را حول یک هدف واحد گرد هم آورد. این پایگاه به مرور زمان تبدیل به مخزنی از دانش شد که توانست خلأ موجود در منابع فارسی را تا حدود زیادی پر کند و بستر ترویج مفاهیم تابآوری را به دور از هیاهوی رسانههای عمومی فراهم سازد.
تکامل این مسیر با ورود به عرصههای دانشگاهی شتاب بیشتری گرفت. در سال ۱۴۰۳، با ابلاغ ماموریت ملی و دانشگاهی با عنوان تابآوری فرهنگی هویتمحور به دانشگاه حکیم سبزواری، فصل نوینی از حیات علمی تابآوری در ایران آغاز شد.
تاریخچه و سیر تحول مفهوم تابآوری در ایران، با ورود دانشگاه حکیم سبزواری به عنوان مرجع تابآوری فرهنگی هویتمحور وارد مرحلهای نو شد.
این تصمیم هوشمندانه نشاندهنده آن است که سیاستگذاران کلان کشور به این نتیجه رسیدهاند که تابآوری بدون پیوند خوردن با مبانی فرهنگی و هویت ملی، توانایی بقا در بلندمدت را ندارد. دانشگاه حکیم سبزواری با پذیرش این رسالت، اکنون به قطب فکری و علمی این حوزه تبدیل شده است که با تکیه بر پژوهشهای بنیادی، تلاش میکند تعاریف استاندارد و بومی از تابآوری اجتماعی ارائه دهد.
تاریخچه و سیر تحول مفهوم تابآوری در ایران، در پیوند میان تابآوری اجتماعی و تابآوری فرهنگی هویتمحور قابل ردیابی است.
جریانسازی فرهنگی و اجتماعی تابآوری در ایران تنها به اتاقهای فکر و دانشگاهها محدود نمانده است. برگزاری هفته تابآوری ایران، به عنوان یک رویداد نمادین و فراگیر، توانسته است توجه عموم مردم و لایههای مختلف جامعه را به اهمیت این مفهوم جلب کند. این هفته، فرصتی برای همافزایی میان سازمانهای دولتی، نهادهای مدنی و اساتید دانشگاه است تا دستاوردهای علمی خود را به زبان ساده در اختیار جامعه قرار دهند. در کنار این رویداد، شبنشستهای تابآوری به عنوان بستری برای گفتگوی آزاد و تبادل نظر میان نخبگان و مردم، نقشی تعیینکننده در کاهش فاصلههای میان تئوری و اجرا ایفا کردهاند.
تولیدات مکتوب در این حوزه نیز از اهمیت بالایی برخوردارند. چاپ چندین عنوان کتاب مرجع که نتیجه سالها مطالعه و پژوهش میدانی است، توانسته است منابع آموزشی لازم را برای کارشناسان و دانشجویان فراهم آورد. این کتابها با رویکردی انتقادی و تحلیلگرانه به بررسی الگوهای جهانی پرداخته و آنها را با شرایط اقلیمی، اجتماعی و روانی ایران تطبیق دادهاند. در واقع، این آثار، زیربنای نظری حرکتی هستند که اکنون در قالب کارگاههای تخصصی به ثمر مینشیند. برگزاری دهها عنوان کارگاه تخصصی در سراسر کشور، نشاندهنده اقبال جامعه به آموزشهای مهارتمحور است که در آنها، تکنیکهای رویارویی با بحرانها و مدیریت فشارها به صورت کاربردی به مخاطبان منتقل میشود.
در میان تمامی این فعالیتها، اهدای جایزه فرهنگیار تابآوری، نوآوری ارزشمندی در جهت قدردانی از فعالان این عرصه است. این اقدام، به مثابه موتور محرکهای برای تشویق پژوهشگران، تسهیلگران اجتماعی و کنشگران حوزه تابآوری عمل میکند تا با انگیزهای مضاعف در مسیر ارتقای سلامت روان جامعه گام بردارند. این جایزه به نوعی ساختار گفتمانی ایجاد کرده است که در آن، تابآوری نه به عنوان یک واکنشی انفعالی به مشکلات، بلکه به عنوان یک فضیلت اخلاقی و مدنی ارج نهاده میشود.
نگاهی به مسیر طی شده از سال ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ نشان میدهد که تابآوری در ایران یک حرکت تکاملی را پشت سر گذاشته است. این مسیر از بطن یک طرح آزمایشی استانی شروع شد و با بهرهگیری از بسترهای دیجیتال، به بلوغ فکری در نهادهای دانشگاهی رسید. دانشگاه حکیم سبزواری با ماموریت جدید خود، مسئولیت سنگینِ پیوند زدن تابآوری به هویت فرهنگی را بر عهده دارد و این خود نشانه آن است که تابآوری در ایران به یک بلوغ ساختاری دست یافته است. در این ساختار، تعامل میان حاکمیت، دانشگاه و جامعه مدنی، مثلثی را شکل داده است که پایداری اجتماعی را هدف قرار میدهد.
موضوع تابآوری هویتمحور، اهمیت ویژهای در دنیای امروز دارد. جوامعی که در برابر تلاطمهای جهانی و فشارهای ساختاری دوام میآورند، جوامعی هستند که بر ریشههای فرهنگی خود استوار ماندهاند. تابآوری هویتمحور به دنبال این است که چگونه میراث فرهنگی، باورهای جمعی و سبک زندگی ایرانی، میتواند به عنوان سپری در برابر آسیبهای روانی و اجتماعی عمل کند. این نگرش دانشگاهی به تابآوری، باعث شده است که موضوع از سطح آسیبشناسیِ صرف فراتر رفته و به سطحِ توانمندسازی فرهنگی ارتقا یابد.
برگزاری مستمر هفته تابآوری و شبنشستهای تخصصی، نشان میدهد که این مسیر پتانسیل بالایی برای گسترش دارد. مشارکت گسترده مردم و استقبال از کارگاهها، گواه آن است که جامعه ایران تشنه آموختن مهارتهایی است که بتواند کیفیت زندگی را در شرایط بحرانی بهبود بخشد. این فعالیتها با هدف ایجاد یک زنجیره تابآوری طراحی شدهاند؛ زنجیرهای که در آن هر فرد، یک فرهنگیار تابآوری محسوب میشود و میتواند سهمی در پایداری جمعی ایفا کند.
مستندسازی این فرآیند، خود بخشی از تاریخنگاری اجتماعی ایران معاصر است. زمانی که درباره روند توسعه اجتماعی سخن میگوییم، کمتر مفهومی به اندازه تابآوری توانسته است با چنین سرعتی جای خود را در سطوح مختلف سیاستگذاری و عمومی باز کند. این موفقیت، حاصل همافزایی ارادههای اجرایی و تخصصهای علمی است که توانستهاند یک مفهوم پیچیده را به زبان زندگی روزمره ترجمه کنند.
در چشمانداز آینده، انتظار میرود که با محوریت خانه تابآوری و دانشگاه حکیم سبزواری، رویکردهای نوینی در تابآوری فرهنگی شکل بگیرد که بتواند در سطح منطقه و حتی در سطح جهانی، به عنوان یک مدل بومی مطرح شود. تجربیات ده سال گذشته در ایران، درسهای گرانبهایی برای پژوهشگران داشته است که مهمترین آنها، ضرورت بومیسازی مفاهیم روانشناختی و اجتماعی است. تابآوری، اگر در خلأ فرهنگی اجرا شود، شکست خواهد خورد، اما با تکیه بر غنای فرهنگ ایرانی و پیوندهای اجتماعی اصیل، میتواند تضمینکننده بقا و بالندگی نسلهای آینده باشد.
این مسیر که با اجرای طرح معاونت امور زنان و خانواده آغاز شد و اکنون در قالبی دیگر به ماموریت ملی دانشگاهی بدل گشته، جادهای است که به سمت فردایی با آگاهی بیشتر و اضطراب کمتر گشوده شده است. تمام فعالیتهایی که ذکر شد، اعم از جایزهها، کتابها، کارگاهها و نشستها، قطعات پازلی هستند که تصویر بزرگتری از یک جامعه هوشمند و مقاوم را ترسیم میکنند. جامعهای که میداند چگونه در پسِ هر تندبادی، ریشههای خود را محکمتر کند و با اتکا به دانش و هویت خویش، به سمت تعالی گام بردارد. این همان معنای حقیقی تابآوری اجتماعی در ایران است که اکنون با پشتوانه آکادمیک و اجرایی، در حال تحقق در ابعاد ملی است.
تاریخچه و سیر تحول مفهوم تابآوری در ایران را نمیتوان بدون نقش محوری «خانه تابآوری» کامل دانست. این مجموعه با بهرهگیری از آدرس اختصاصی resiliency.ir، به مرجعی بیبدیل در فضای علمی کشور تبدیل شده است. خانه تابآوری با تولید و تدوین حدود ۵۰ عنوان کتاب در حوزههای تألیف و ترجمه، تحولی عمیق در ادبیات علمی این حوزه ایجاد کرده و توجهات جامعه دانشگاهی را به شکلی نظاممند به سوی این مفهوم سوق داده است.
فعالیتهای مستمر این نهاد در برگزاری کارگاههای تخصصی و شبنشستها، آموزش تابآوری در ایران را تحت تأثیر قرار داده و با پیوند زدن تجارب میدانی به دانش آکادمیک، بستر مناسبی برای رشد و نهادینهسازی تابآوری فراهم کرده است. این کوششهای هدفمند، پشتوانه اصلی ترویج اصولی تابآوری در سطوح مختلف اجتماعی و فرهنگی ایران محسوب میشود.
تاریخچه و سیر تحول مفهوم تابآوری در ایران، با پایگاه تخصصی resiliency.ir پیوندی عمیق دارد.
گفتنی است «خانه تابآوری»، به عنوان یک برند ثبتشده و معتبر، تحت حمایت کامل قوانین مالکیت معنوی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. تمامی حقوق مادی و معنوی، مستندات، خروجیهای علمی و عناوین مرتبط با این مجموعه، در مراجع قانونی ذیصلاح به ثبت رسیده و در انحصار صاحب امتیاز است.
لذا هرگونه بهرهبرداری غیرمجاز، استفاده از نام، برند، محتوا یا سوءاستفاده از دستاوردهای علمی و اجرایی این مجموعه بدون کسب مجوز کتبی و رسمی از مدیریت آن، ممنوع بوده و نقض حقوق مالکیت فکری محسوب میگردد.
متخلفین از این امر، تحت پیگرد قانونی قرار گرفته و ملزم به پاسخگویی در برابر مراجع قضایی خواهند بود. تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی موظف به رعایت این حریم قانونی بوده و هرگونه اقدام مغایر با آن، تبعات حقوقی و کیفری سنگینی را برای عاملین در پی خواهد داشت.
نظرات بسته شده است.