امی ورنر (Emmy E. Werner)
امی ورنر (Emmy E. Werner): پیشگام پژوهشهای تابآوری و مطالعه تاریخی کائوآی
امی ورنر متولد ۱۹۲۹ و دارای مدرک دکتری تخصصی روانشناسی رشد از دانشگاه نبراسکا امریکا به دلیل چهل سال تحقیق و بررسی در چگونگی رشد و تاب آوری کودکان چهره ای آشنا و قابل احترام برای علاقه مندان به تاب آوری در سرتاسر دنیاست .
امی ورنر (Emmy E. Werner) به خاطر تحقیقاتش در زمینه خطر و تابآوری در کودکان شناخته شده است. او در سال ۱۹۲۹ به دنیا آمد و مدرک دکتری خود را از دانشگاه نبراسکا دریافت کرد.
ورنر به عنوان استاد بازنشسته در دانشگاه کالیفرنیا، دیویس فعالیت میکرد و بیشتر به خاطر رهبری یک مطالعه طولی ۴۰ ساله بر روی ۶۹۸ نوزاد متولد شده در جزیره کائوآی هاوایی مشهور است.
امی ای. ورنر (Emmy E. Werner): پیشگام پژوهشهای تابآوری و مطالعه تاریخی کائوآی
در تاریخ پژوهشهای روانشناسی رشد و تابآوری، کمتر نامی به اندازه امی ای. ورنر (Emmy E. Werner) با مفهوم «غلبه بر ناملایمات زندگی» پیوند خورده است. او یکی از برجستهترین پژوهشگران حوزه روانشناسی رشد و از بنیانگذاران علمی مطالعات تابآوری محسوب میشود.
امی ورنر متولد سال ۱۹۲۹ و دارای مدرک دکتری تخصصی روانشناسی رشد از دانشگاه نبراسکا آمریکا بود و به عنوان استاد دانشگاه کالیفرنیا در دیویس (University of California, Davis) فعالیت میکرد. شهرت جهانی او بیش از هر چیز مرهون پژوهش طولی و بیسابقهای است که نزدیک به چهار دهه زندگی صدها کودک را از بدو تولد تا بزرگسالی دنبال کرد و درک دانشمندان از عوامل خطر، عوامل محافظتی و فرایند تابآوری را متحول ساخت.
امروزه بسیاری از نظریهها، برنامههای آموزشی و مداخلات مرتبط با تابآوری در مدارس، خانوادهها، سازمانها و جوامع مختلف، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از یافتههای علمی ورنر الهام گرفتهاند. به همین دلیل او برای علاقهمندان حوزه تابآوری در سراسر جهان چهرهای شناختهشده، الهامبخش و قابل احترام به شمار میرود.
مطالعه تاریخی کائوآی؛ نقطه عطفی در علم تابآوری
امی ورنر به همراه همکار پژوهشی خود، روت اسمیت (Ruth Smith)، یکی از مهمترین و ماندگارترین مطالعات طولی تاریخ روانشناسی را طراحی و اجرا کرد. این پژوهش که بعدها با عنوان «مطالعه کائوآی» (Kauai Longitudinal Study) شناخته شد، در سال ۱۹۵۵ آغاز گردید و بر زندگی ۶۹۸ نوزاد متولد شده در جزیره کائوآی هاوایی متمرکز بود.
مطالعه کائوآی که بعنوان مطالعات پیشتاز هم از آن یاد میشود از چند جهت دارای اهمیت ویژه است.
نخست آنکه یکی از طولانیترین مطالعات رشد انسانی محسوب میشود و نزدیک به چهل سال ادامه یافت.
دوم آنکه پژوهشگران توانستند تمامی کودکان متولد شده در یک سال مشخص را در یک منطقه جغرافیایی معین تحت بررسی قرار دهند.
سوم آنکه دادههای این پژوهش از منابع متعدد شامل والدین، معلمان، مشاوران، مددکاران اجتماعی، پرستاران، پزشکان و سازمانهای مسئول خدمات آموزشی، درمانی، اجتماعی و انتظامی گردآوری شد و تصویری جامع از مسیر زندگی شرکتکنندگان ارائه داد.
هدف اصلی این مطالعه بررسی تأثیر شرایط دشوار زندگی بر رشد کودکان و شناسایی عواملی بود که میتوانند زمینه موفقیت یا شکست آنان را در سالهای بعد فراهم کنند. پژوهشگران وضعیت این کودکان را در مقاطع مختلف زندگی، از جمله بدو تولد، یک سالگی، دو سالگی، ده سالگی، هجده سالگی، سیودو سالگی و در ادامه تا حدود چهل سالگی مورد ارزیابی قرار دادند.
عوامل خطر مورد مطالعه
یکی از ویژگیهای مهم مطالعه کائوآی تمرکز بر کودکانی بود که در شرایط دشوار و پرخطر رشد میکردند. بخش عمدهای از این کودکان با مشکلاتی نظیر فقر مزمن، بیسوادی یا کمسوادی والدین، طلاق و تعارضهای خانوادگی، بیماریهای روانی والدین، مصرف مواد، غیبت پدر، مشکلات اقتصادی و محرومیتهای اجتماعی روبهرو بودند.
علاوه بر این، برخی کودکان در معرض عوامل خطر زیستی پیش از تولد و هنگام تولد قرار داشتند؛ عواملی مانند تولد زودرس، مشکلات پزشکی دوران بارداری یا شرایط دشوار زایمان. پژوهشگران فرض میکردند این کودکان در نوجوانی و بزرگسالی با مشکلات بیشتری در حوزه سلامت روان، تحصیل، اشتغال و روابط اجتماعی مواجه خواهند شد.
در میان ۶۹۸ کودک مورد مطالعه، ۲۰۱ نفر در گروه «بسیار پرخطر» قرار گرفتند. این کودکان یا در شرایط فقر پایدار زندگی میکردند، یا والدینی با سطح تحصیلات پایین داشتند و یا با مشکلات خانوادگی و زیستی متعددی مواجه بودند.
کشف بزرگ ورنر؛ کودکان آسیبپذیر اما شکستناپذیر
نتایج مطالعه کائوآی یکی از شگفتانگیزترین یافتههای تاریخ روانشناسی رشد را آشکار کرد. همانگونه که انتظار میرفت، حدود دو سوم کودکان پرخطر در سالهای بعد با مشکلاتی همچون اختلالات یادگیری، مشکلات رفتاری، مصرف مواد، بیکاری مزمن یا دشواریهای اجتماعی روبهرو شدند.
اما یافتهای غیرمنتظره توجه پژوهشگران را جلب کرد. حدود یک سوم از کودکانی که در معرض شدیدترین شرایط خطر قرار داشتند، برخلاف پیشبینیها به بزرگسالانی سالم، موفق، مسئولیتپذیر و سازگار تبدیل شدند. آنان نه تنها از مشکلات جدی روانشناختی رنج نمیبردند، بلکه دارای شغل مناسب، روابط خانوادگی پایدار و مشارکت اجتماعی مؤثر بودند.
این گروه از افراد همان کسانی بودند که بعدها در ادبیات روانشناسی با عنوان «افراد تابآور» شناخته شدند. این کشف بنیادین سبب شد نگاه پژوهشگران از تمرکز صرف بر آسیبها و ناتوانیها به سمت شناسایی توانمندیها، منابع حمایتی و ظرفیتهای انسانی معطوف شود.
مفهوم تابآوری از دیدگاه امی ورنر
ورَنر تابآوری را یک ویژگی ذاتی یا ثابت نمیدانست. از دیدگاه او، تابآوری فرایندی پویا است که به افراد امکان میدهد با وجود قرار گرفتن در شرایط دشوار، مسیر رشد و سازگاری خود را حفظ کنند.
به باور او، تابآوری به معنای توانایی بازگشت، سازگاری و رشد در مواجهه با سختیهاست. این نگاه بعدها مبنای بسیاری از نظریههای نوین تابآوری، روانشناسی مثبتنگر و رشد پس از سانحه قرار گرفت.
عوامل محافظتی و حمایتی در نظریه ورنر
مطالعه کائوآی به شناسایی مجموعهای از عوامل محافظتی انجامید که احتمال موفقیت کودکان را در شرایط دشوار افزایش میدادند.
در سطح فردی، کودکان تابآور معمولاً فعال، اجتماعی، دارای مهارت حل مسئله، واقعبین، مستقل و دارای اعتماد به نفس بودند. آنها توانایی برقراری ارتباط مؤثر با دیگران را داشتند و کمتر در معرض افسردگی و ناامیدی قرار میگرفتند.
در سطح خانوادگی و اجتماعی، وجود حداقل یک بزرگسال حمایتگر نقشی تعیینکننده داشت. این فرد ممکن بود مادر، پدر، مادربزرگ، عمو، معلم، مربی یا هر بزرگسال دلسوز دیگری باشد. بسیاری از کودکان تابآور در مطالعه ورنر با چنین افرادی ارتباط عاطفی پایدار برقرار کرده بودند و همین رابطه به آنان کمک میکرد تا بر مشکلات زندگی غلبه کنند.
عوامل دیگری همچون فرصتهای آموزشی، مشارکت در فعالیتهای اجتماعی، عضویت در گروههای مذهبی یا فرهنگی، تجربه اشتغال، ازدواج موفق و حضور در شبکههای اجتماعی سالم نیز در تقویت تابآوری نقش مهمی ایفا میکردند.
مهمترین آثار علمی امی ورنر
فعالیتهای پژوهشی گسترده ورنر در قالب کتابها و مقالات متعددی منتشر شد که بسیاری از آنها امروزه جزء منابع کلاسیک حوزه تابآوری محسوب میشوند.
کتاب «آسیبپذیر اما شکستناپذیر» (Vulnerable, but Invincible: A Longitudinal Study of Resilient Children and Youth) که در سال ۱۹۸۲ منتشر شد، نخستین گزارش جامع از یافتههای مطالعه کائوآی را ارائه کرد و به بررسی ویژگیهای کودکانی پرداخت که علیرغم شرایط دشوار توانسته بودند رشد سالمی را تجربه کنند.
کتاب «غلبه بر ناملایمات» (Overcoming the Odds: High Risk Children from Birth to Adulthood) که در سال ۱۹۹۲ منتشر شد، یکی از مهمترین آثار او به شمار میرود. این کتاب مسیر زندگی کودکان پرخطر را از تولد تا بزرگسالی بررسی میکند و عوامل مؤثر بر موفقیت آنان را تحلیل مینماید.
اثر دیگری با عنوان «از دریچه نگاه بیگناهان؛ کودکان شاهد جنگ جهانی دوم» (Through the Eyes of Innocents: Children Witness World War II) در سال ۲۰۰۰ منتشر شد که به تجربههای کودکان در دوران جنگ جهانی دوم و پیامدهای روانشناختی آن میپردازد.
همچنین کتاب «سفر از کودکی تا میانسالی» (Journeys from Childhood to Midlife) نتایج پیگیری طولانیمدت شرکتکنندگان مطالعه کائوآی را تا میانسالی گزارش میکند و نشان میدهد که تابآوری پدیدهای مادامالعمر و پویا است.
مبنای فرهنگی و زیستی تابآوری در آثار ورنر
یکی از مهمترین دستاوردهای علمی امی ورنر، توجه همزمان به عوامل زیستی و فرهنگی در شکلگیری تابآوری بود. او نشان داد که تابآوری تنها حاصل ویژگیهای شخصیتی نیست، بلکه از تعامل پیچیده میان عوامل ژنتیکی، زیستی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی شکل میگیرد.
بر اساس یافتههای او، کودکان زمانی بیشترین احتمال رشد سالم را دارند که ویژگیهای فردی مثبت آنان با محیطهای حمایتی و فرصتهای اجتماعی مناسب همراه شود. این نگاه چندبعدی بعدها به یکی از اصول اساسی پژوهشهای معاصر تابآوری تبدیل شد.
نقد و ارزیابی علمی آثار ورنر
مطالعه کائوآی یکی از معتبرترین پژوهشهای طولی جهان محسوب میشود و تأثیر عمیقی بر روانشناسی رشد داشته است. با این حال برخی پژوهشگران به محدودیتهایی نیز اشاره کردهاند. از جمله اینکه شرکتکنندگان مطالعه عمدتاً در یک محیط فرهنگی خاص زندگی میکردند و تعمیم نتایج به همه جوامع نیازمند احتیاط است. همچنین مفهوم تابآوری در دهههای اخیر پیچیدهتر شده و پژوهشگران عوامل بیشتری را در آن دخیل میدانند.
با وجود این محدودیتها، اهمیت تاریخی و علمی کار ورنر همچنان پابرجاست و بسیاری از پژوهشگران او را یکی از بنیانگذاران اصلی علم تابآوری میدانند.
جمعبندی نهایی و پایان سخن:
امی ای. ورنر را میتوان یکی از تأثیرگذارترین چهرههای تاریخ روانشناسی رشد و «مادر پژوهشهای تابآوری» نامید. مطالعه تاریخی کائوآی که نزدیک به چهار دهه به طول انجامید، نشان داد که سرنوشت کودکان صرفاً توسط فقر، آسیب یا شرایط نامطلوب تعیین نمیشود. یافتههای او ثابت کرد که وجود عوامل محافظتی، روابط حمایتگر و فرصتهای رشد میتواند حتی در سختترین شرایط زندگی نیز زمینه شکوفایی انسان را فراهم سازد.
میراث علمی امی ورنر نه تنها در حوزه روانشناسی، بلکه در آموزش، مددکاری اجتماعی، سلامت روان، سیاستگذاری اجتماعی و مطالعات تابآوری در سراسر جهان تأثیرگذار بوده است. پیام اصلی آثار او همچنان الهامبخش پژوهشگران و فعالان این حوزه است: انسانها، حتی در دشوارترین شرایط، ظرفیت رشد، سازگاری و شکوفایی را در خود دارند.
